Cảnh sát hỗ trợ tư pháp là lực lượng thuộc Công an nhân dân, có nhiệm vụ bảo vệ an toàn phiên toà, áp giải bị can, bị cáo đang bị tạm giam đến và rời phòng xử, dẫn giải người tham gia tố tụng theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, và giữ trật tự theo yêu cầu của chủ toạ phiên toà. Họ không thuộc toà án và không quyết định gì về nội dung vụ án.
Người dân thường gặp lực lượng này trong phiên toà hình sự, nhất là khi người thân là bị cáo. Bài này giải thích cảnh sát hỗ trợ tư pháp làm gì, những điều gia đình bị cáo nên biết để không vi phạm nội quy, khi nào người làm chứng có thể bị dẫn giải, và cách ứng xử khi có tình huống căng thẳng tại phiên.
Lực lượng này là ai và vì sao có mặt ở toà
Toà án là cơ quan xét xử, không có lực lượng vũ trang riêng. Việc bảo đảm an ninh cho phiên toà, đặc biệt phiên toà hình sự có bị cáo đang bị tạm giam, được giao cho lực lượng cảnh sát của ngành công an. Tên gọi phổ biến là cảnh sát hỗ trợ tư pháp; cách tổ chức đơn vị cụ thể thuộc quy định nội bộ của Bộ Công an và đã có điều chỉnh khi ngành công an sắp xếp lại bộ máy.
Ngoài cảnh sát hỗ trợ tư pháp, toà còn có bảo vệ cơ quan lo an ninh khuôn viên hằng ngày, kiểm soát ra vào, hướng dẫn gửi xe. Ở phiên toà dân sự thông thường, bạn có thể chỉ gặp bảo vệ cơ quan. Ở phiên toà hình sự, nhất là vụ có nhiều bị cáo, dư luận quan tâm hay có nguy cơ mất trật tự, cảnh sát hỗ trợ tư pháp có mặt đông hơn, kiểm tra an ninh chặt hơn.
Dù mặc sắc phục công an, người cảnh sát ở toà không phải điều tra viên của vụ án và không làm việc cho Viện kiểm sát. Họ thi hành nhiệm vụ bảo vệ, áp giải, dẫn giải theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền và theo lệnh của chủ toạ phiên toà trong phạm vi giữ trật tự.
Những việc cảnh sát hỗ trợ tư pháp làm quanh một phiên toà
Có thể chia công việc của lực lượng này tại toà thành mấy nhóm. Phạm vi cụ thể ở từng phiên tuỳ tính chất vụ án và kế hoạch bảo vệ.
- Bảo vệ an ninh phiên toà: kiểm tra người vào phòng xử khi có yêu cầu, phát hiện vật dụng bị cấm, bố trí vị trí đứng trong phòng xử.
- Áp giải bị cáo đang bị tạm giam: đưa từ nơi tạm giam đến toà, quản lý trong thời gian chờ, dẫn vào và ra khỏi phòng xử, đưa trở lại nơi giam sau phiên.
- Dẫn giải người tham gia tố tụng: thi hành quyết định dẫn giải của cơ quan có thẩm quyền đối với người cố ý không có mặt mà không có lý do chính đáng trong những trường hợp luật cho phép.
- Giữ trật tự theo lệnh chủ toạ: nhắc nhở, đưa người vi phạm nội quy ra khỏi phòng xử, phối hợp xử lý người gây rối.
- Bảo vệ người tham gia tố tụng khi cần: hỗ trợ bảo đảm an toàn cho bị hại, người làm chứng trong những vụ có nguy cơ bị đe doạ, theo kế hoạch của cơ quan có thẩm quyền.
- Hỗ trợ bảo vệ cưỡng chế thi hành án ở giai đoạn sau bản án, theo đề nghị của cơ quan thi hành án, ngoài phạm vi phòng xử.
Người nhà bị cáo: được gì, không được gì tại phiên toà
Đây là phần người dân hỏi nhiều nhất. Quy định cụ thể nằm ở nội quy phiên toà, quy định về tạm giam và quyết định tại chỗ của người có thẩm quyền, nên bảng dưới chỉ nêu nguyên lý thường gặp.
| Việc muốn làm | Thường được hay không | Cách làm đúng |
|---|---|---|
| Vào dự phiên toà công khai | Được, nếu đủ tuổi và chấp hành nội quy | Đến sớm, mang giấy tờ tuỳ thân, qua kiểm tra an ninh |
| Ngồi gần, nói chuyện với bị cáo trong phòng xử | Thường không | Ngồi ở hàng ghế dự khán, không gọi, không ra hiệu |
| Trao đồ ăn, thuốc, quần áo cho bị cáo tại toà | Tuỳ quy định và quyết định tại chỗ | Hỏi cảnh sát áp giải, chấp hành hướng dẫn; việc gửi đồ thường làm qua nơi tạm giam |
| Gặp riêng bị cáo trong giờ nghỉ | Không phải quyền đương nhiên | Đề nghị với cơ quan có thẩm quyền theo quy định thăm gặp người bị tạm giam |
| Chụp ảnh, quay phim bị cáo khi đang áp giải | Không, nếu không được phép | Tuân theo nội quy phòng xử về ghi âm, ghi hình |
| Hỏi cảnh sát về kết quả xử, giảm án | Không phải người trả lời | Hỏi người bào chữa; nghe tuyên án và đọc bản án |
Cảm xúc của gia đình trong phiên toà hình sự là chuyện dễ hiểu. Nhưng hành vi la hét, xô đẩy hay cố tiếp cận bị cáo có thể khiến bạn bị đưa ra khỏi phòng xử hoặc bị xử lý, và không giúp gì cho người thân. Lời đề nghị đúng chỗ là thông qua người bào chữa.
Phân biệt với những người mặc sắc phục khác ở toà
Bảo vệ cơ quan toà án. Là nhân viên của toà, lo an ninh khuôn viên, cổng ra vào, bãi xe, hướng dẫn người đến làm việc. Họ có thể kiểm tra giấy tờ khi vào trụ sở, nhưng không áp giải bị cáo và không thi hành quyết định dẫn giải.
Điều tra viên. Thuộc cơ quan điều tra, làm việc ở giai đoạn trước khi vụ án sang toà. Nếu điều tra viên có mặt ở phiên toà, đó là vì được toà triệu tập để trình bày về hoạt động điều tra, không phải để bảo vệ phiên toà.
Công an cấp xã. Công an xã, phường, đặc khu lo an ninh trật tự ở địa bàn, có thể tham gia tống đạt, xác minh địa chỉ hay phối hợp khi cưỡng chế thi hành án. Họ không phải lực lượng thường trực của phiên toà.
Thư ký toà án. Thư ký mặc trang phục của ngành toà án, ngồi ở bàn thư ký trong phòng xử, đọc nội quy và ghi biên bản. Khi bạn cần hỏi về thủ tục phiên toà, thư ký mới là người phù hợp, không phải cảnh sát.
Kiểm sát viên. Mặc trang phục của ngành kiểm sát, ngồi ở vị trí dành cho Viện kiểm sát trong phòng xử. Kiểm sát viên phát biểu, buộc tội trong vụ hình sự, không làm nhiệm vụ an ninh.
Người làm chứng bị dẫn giải: khi nào xảy ra
Giấy triệu tập của toà không phải lời mời xã giao. Luật tố tụng hình sự cho phép dẫn giải người làm chứng khi họ được triệu tập mà cố ý không có mặt, không vì lý do bất khả kháng hay trở ngại khách quan, và việc vắng mặt gây trở ngại cho việc giải quyết vụ án. Luật tố tụng dân sự cũng có quy định về dẫn giải người làm chứng vắng mặt không có lý do chính đáng khi sự vắng mặt gây trở ngại cho việc xét xử. Người thi hành quyết định dẫn giải thường là lực lượng cảnh sát.
Điều này không có nghĩa ai vắng mặt cũng bị dẫn giải. Nếu bạn có lý do chính đáng như ốm đau, tai nạn, thiên tai, hãy báo toà trước bằng văn bản, kèm giấy tờ chứng minh nếu có. Nếu bạn lo ngại cho an toàn của bản thân khi làm chứng, có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét biện pháp bảo vệ theo luật.
Người bị dẫn giải vẫn được đối xử đúng pháp luật: được thông báo quyết định, được biết lý do, không bị xâm phạm thân thể ngoài mức cần thiết. Thắc mắc về quyết định dẫn giải gửi tới cơ quan đã ra quyết định, không tranh cãi với người thi hành tại chỗ.
Kiểm tra an ninh và trật tự phòng xử: chuẩn bị gì
Mang ít đồ. Đồ vật sắc nhọn, chất dễ cháy, bình xịt, rượu bia và vật dụng có thể gây nguy hiểm bị cấm mang vào. Túi càng gọn càng qua kiểm tra nhanh. Một số toà có nơi gửi đồ, một số không.
Điện thoại để im lặng. Ghi âm, ghi hình, chụp ảnh trong phòng xử phải theo nội quy và sự cho phép của chủ toạ. Cảnh sát có thể nhắc nhở hoặc yêu cầu xoá nội dung ghi trái phép theo lệnh chủ toạ.
Trẻ nhỏ. Nội quy phiên toà thường không cho người dưới 16 tuổi vào phòng xử trừ khi được toà triệu tập. Nếu buộc phải mang con theo, chuẩn bị người trông ở bên ngoài.
Chấp hành lệnh chủ toạ. Khi chủ toạ yêu cầu ai đó rời phòng xử, cảnh sát thi hành lệnh đó. Phản đối tại chỗ không thay đổi được quyết định; nếu bạn cho rằng mình bị xử lý không đúng, có thể phản ánh sau bằng văn bản.
Người lớn tuổi, người khuyết tật. Báo cho bảo vệ hoặc cảnh sát ở cửa để được hướng dẫn lối đi, chỗ ngồi phù hợp. Đây là nhu cầu chính đáng và thường được hỗ trợ.
Khi có căng thẳng tại phiên toà: giữ an toàn cho mình
Một số phiên toà có không khí căng, nhất là vụ có thương vong hoặc tranh chấp gia đình gay gắt. Vài bước giúp bạn tránh bị cuốn vào rắc rối:
- Ngồi đúng khu vực được hướng dẫn; bên bị hại và bên bị cáo nên ngồi tách nhau nếu có thể.
- Không đối đáp, không có cử chỉ khiêu khích với người nhà bên kia, kể cả trong giờ nghỉ ngoài hành lang.
- Thấy dấu hiệu xô xát, rời khỏi khu vực và báo ngay cho cảnh sát hoặc bảo vệ gần nhất.
- Bị đe doạ trước hoặc sau phiên toà, ghi lại thời gian, người đe doạ, lời lẽ, và trình báo với cơ quan công an hoặc báo cho toà.
- Rời toà theo lối được hướng dẫn, không đứng chặn lối áp giải.
Cảnh sát hỗ trợ tư pháp có mặt để bảo vệ cả hai phía. Hợp tác với họ là cách nhanh nhất để phiên toà diễn ra trọn vẹn, và để phần quan trọng nhất là tranh tụng, tuyên án không bị gián đoạn.
Câu hỏi thường gặp
Cảnh sát ở phiên toà có phải người của toà án không?
Không. Cảnh sát hỗ trợ tư pháp thuộc ngành công an. Họ làm nhiệm vụ tại toà theo kế hoạch bảo vệ và theo lệnh của chủ toạ trong việc giữ trật tự phòng xử, nhưng không tham gia xét xử và không thuộc biên chế toà án.
Có được nhờ cảnh sát áp giải chuyển lời nhắn cho bị cáo không?
Cảnh sát không có nghĩa vụ chuyển lời nhắn và thường không làm việc đó vì liên quan đến an ninh, quy định về tạm giam. Lời nhắn cần thiết về vụ án nên chuyển qua người bào chữa. Liên lạc khác với người bị tạm giam theo quy định thăm gặp, gửi thư của nơi tạm giam.
Phiên toà dân sự có cảnh sát không?
Phiên toà dân sự thông thường thường chỉ có bảo vệ cơ quan toà án. Khi vụ việc có nguy cơ mất trật tự, đông người hoặc theo yêu cầu của toà, lực lượng cảnh sát có thể được bố trí. Ở giai đoạn cưỡng chế thi hành án, công an có thể tham gia bảo vệ theo đề nghị của cơ quan thi hành án.
Người làm chứng ở xa không đến được có bị dẫn giải không?
Dẫn giải chỉ áp dụng khi vắng mặt không có lý do chính đáng và gây trở ngại cho việc giải quyết vụ án. Nếu bạn ở xa, ốm đau hay có trở ngại thật, hãy báo toà sớm bằng văn bản. Toà có thể lấy lời khai trước, cho tham gia trực tuyến khi đủ điều kiện, hoặc hoãn theo luật.
Bị cảnh sát đưa ra khỏi phòng xử thì có bị xử phạt không?
Việc buộc rời phòng xử là biện pháp giữ trật tự theo lệnh chủ toạ. Tuỳ mức độ hành vi, người vi phạm có thể chỉ bị nhắc nhở, bị buộc rời phòng, hoặc bị xử phạt hành chính, nặng hơn có thể bị xử lý theo luật nếu gây rối nghiêm trọng. Giữ bình tĩnh là cách tốt nhất.