Hội thẩm nhân dân không hưởng lương từ toà án mà được hưởng chế độ bồi dưỡng khi làm nhiệm vụ như nghiên cứu hồ sơ và tham gia xét xử, được cấp trang phục, được bồi dưỡng nghiệp vụ, và cơ quan nơi hội thẩm làm việc có trách nhiệm tạo điều kiện về thời gian. Mức bồi dưỡng cụ thể do văn bản riêng quy định và có thể được điều chỉnh, nên bài này không nêu con số; bạn hỏi toà án hoặc đoàn hội thẩm nơi mình làm việc để biết mức đang áp dụng.
Người được mời ứng cử thường ngại hỏi chuyện quyền lợi vì sợ bị nghĩ là tính toán. Thực ra hiểu rõ chế độ giúp bạn quyết định tỉnh táo: hội thẩm là một việc phục vụ cộng đồng, có ghi nhận nhưng không phải nguồn thu nhập. Biết trước điều đó, bạn sẽ không thất vọng và cũng không hiểu nhầm về vai trò.
Bồi dưỡng chứ không phải lương
Thẩm phán là người làm nghề xét xử, được trả lương theo thang bảng lương của ngành toà án. Hội thẩm thì khác. Chức danh hội thẩm không đi kèm biên chế, không có lương tháng. Thay vào đó, khi hội thẩm làm nhiệm vụ, chẳng hạn những ngày đọc hồ sơ hay ngày ngồi phiên toà, họ được chi khoản bồi dưỡng theo mức nhà nước quy định. Kinh phí này nằm trong dự toán của toà án.
Vì tính theo ngày làm nhiệm vụ, tổng khoản bồi dưỡng của mỗi hội thẩm trong năm phụ thuộc vào số vụ được phân công. Toà có nhiều án, hội thẩm được phân công đều tay thì nhận nhiều hơn; toà ít án hay hội thẩm ít tham gia thì nhận ít. Đó là lý do bạn sẽ nghe các hội thẩm ở những nơi khác nhau kể về chế độ rất khác nhau, dù cùng một quy định.
Cách tính chi tiết, như ngày nghiên cứu hồ sơ được tính thế nào, vụ xử nhiều ngày tính ra sao, có hỗ trợ khác ngoài bồi dưỡng hay không, được quy định bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền và hướng dẫn của Toà án nhân dân tối cao. Các văn bản này từng được sửa đổi nhiều lần. Nếu bạn cần con số chính xác để cân nhắc, cách nhanh nhất là hỏi bộ phận kế toán hoặc văn phòng toà án nơi bạn dự kiến làm việc.
Những quyền lợi hội thẩm thường được hưởng
Ngoài khoản bồi dưỡng khi làm nhiệm vụ, hội thẩm còn có một số quyền lợi khác theo quy định. Danh sách dưới mô tả theo nguyên lý; mức và cách thực hiện bạn hỏi toà án nơi làm việc.
- Trang phục hội thẩm để mặc khi ngồi phiên toà, cấp theo niên hạn quy định.
- Giấy chứng nhận chức danh để xuất trình khi làm nhiệm vụ, ra vào khu vực làm việc của toà.
- Bồi dưỡng nghiệp vụ do toà án tổ chức, được cung cấp tài liệu, văn bản pháp luật mới, không phải tự bỏ chi phí học.
- Điều kiện làm việc tại toà: chỗ ngồi nghiên cứu hồ sơ, thời gian đọc hồ sơ phù hợp trước khi mở phiên toà.
- Được bảo vệ khi bị đe doạ, xúc phạm vì lý do làm nhiệm vụ xét xử.
- Khen thưởng theo quy định về thi đua khen thưởng khi hoàn thành tốt nhiệm vụ, thường xét theo nhiệm kỳ hoặc theo năm.
Điều đáng nói là phần lớn hội thẩm có nhiều nhiệm kỳ kể rằng quyền lợi họ coi trọng nhất không nằm trong danh sách này, mà là cảm giác được góp phần vào một quyết định công bằng và được học thêm về pháp luật, về đời sống.
Người đang đi làm: thời gian làm hội thẩm được tính thế nào
Với hội thẩm đang công tác ở cơ quan, đơn vị sự nghiệp hay doanh nghiệp, câu hỏi lớn nhất là những ngày đi toà có bị trừ lương, trừ ngày phép không. Theo nguyên tắc của luật, cơ quan, tổ chức có người làm hội thẩm có trách nhiệm tạo điều kiện để người đó thực hiện nhiệm vụ. Cách thể hiện cụ thể, như thời gian làm hội thẩm được coi là thời gian làm việc hay không, chế độ lương những ngày đó ra sao, bạn nên đối chiếu quy định hiện hành và quy chế của nơi mình làm.
Với cơ quan nhà nước, việc tạo điều kiện thường thuận lợi vì người được giới thiệu ứng cử đã được cơ quan đồng ý từ đầu. Với doanh nghiệp tư nhân, nhất là doanh nghiệp nhỏ, việc một nhân viên vắng vài ngày mỗi tháng có thể gây khó. Vì vậy trước khi nhận lời ứng cử, bạn nên nói chuyện thẳng thắn với người quản lý trực tiếp, thống nhất cách sắp xếp công việc, tránh tình huống được phân công rồi mới xin nghỉ.
Một mẹo nhỏ nhiều hội thẩm áp dụng: khi nhận phân công, đề nghị thư ký toà cho biết sớm lịch đọc hồ sơ và lịch dự kiến mở phiên toà, để kịp báo với cơ quan. Lịch phiên toà có thể thay đổi vì hoãn, nên bạn cũng cần có phương án dự phòng cho công việc.
Người nghỉ hưu làm hội thẩm
Trong đội ngũ hội thẩm nhân dân có nhiều người đã nghỉ hưu: giáo viên, cán bộ, quân nhân, y bác sĩ. Họ có lợi thế lớn về thời gian và vốn sống. Khoản bồi dưỡng khi làm nhiệm vụ hội thẩm là khoản riêng, không phải lương, nên về nguyên tắc không ảnh hưởng tới lương hưu đang nhận theo chế độ bảo hiểm xã hội.
Điều người nghỉ hưu cần cân nhắc là sức khoẻ. Một phiên toà hình sự có thể kéo dài cả ngày, có vụ kéo dài nhiều ngày liền; đọc một bộ hồ sơ dày đòi hỏi thị lực và sự tập trung. Bạn nên tự đánh giá thật lòng và nói rõ với toà án nếu có giới hạn, chẳng hạn chỉ nhận vụ trong một ngày, để toà phân công phù hợp.
Người nghỉ hưu cũng nên dành thời gian cập nhật pháp luật. Pháp luật tố tụng và tổ chức toà án đã thay đổi đáng kể, nhất là sau đợt sắp xếp năm 2025. Những gì bạn nhớ từ thời còn công tác có thể không còn đúng; các lớp bồi dưỡng của toà là cơ hội để cập nhật.
Cái giá ít được nhắc khi nhận làm hội thẩm
Bên cạnh quyền lợi, làm hội thẩm có những chi phí không ghi trong văn bản nào. Bảng dưới giúp bạn tự cân nhắc trước khi nhận lời.
| Chi phí | Biểu hiện thực tế | Cách giảm bớt |
|---|---|---|
| Thời gian | Nhiều buổi đọc hồ sơ tại toà, phiên toà có thể kéo dài hoặc bị hoãn đột xuất | Thống nhất với gia đình, cơ quan; xin lịch sớm |
| Đi lại | Toà án khu vực có thể phụ trách địa bàn rộng hơn toà huyện cũ, đường đi xa hơn | Hỏi toà về địa điểm làm việc trước khi nhận phân công |
| Áp lực tâm lý | Vụ án liên quan cái chết, trẻ em, gia đình tan vỡ có thể ám ảnh | Chia sẻ trong đoàn hội thẩm ở mức không lộ bí mật; nghỉ ngơi đủ |
| Quan hệ xã hội | Người quen nhờ vả, hỏi han về vụ án; có người giận vì bị từ chối | Từ chối nhất quán, giải thích bằng nghĩa vụ của hội thẩm |
| Trách nhiệm pháp lý | Chịu trách nhiệm về quyết định của mình như thẩm phán | Đọc kỹ hồ sơ, hỏi khi chưa hiểu, ghi ý kiến thiểu số khi cần |
Nếu sau khi xem bảng này bạn vẫn thấy muốn làm, đó là dấu hiệu tốt. Hội thẩm làm việc vì thấy ý nghĩa thường làm bền và làm kỹ hơn người nhận lời vì nể.
Bồi dưỡng nghiệp vụ: quyền lợi mà nhiều người bỏ qua
Trong các quyền lợi của hội thẩm, bồi dưỡng nghiệp vụ thường bị coi là thủ tục bắt buộc hơn là quyền lợi. Thực ra đây là phần có giá trị lâu dài nhất. Các lớp do toà án tổ chức thường xoay quanh những nội dung mà người ngoài nghề khó tự học: cách đọc một bộ hồ sơ theo thứ tự bút lục, cách nhận ra mâu thuẫn giữa các lời khai, cách đặt câu hỏi ngắn và không gợi ý câu trả lời, cách đánh giá một bản kết luận giám định.
Sau đợt tổ chức lại toà án năm 2025, nội dung bồi dưỡng còn có phần cập nhật về thẩm quyền của toà án nhân dân khu vực, các sửa đổi trong luật tố tụng đi kèm, và cách làm việc với hồ sơ điện tử khi toà án đẩy mạnh số hoá. Hội thẩm cũ được chuyển tiếp từ toà huyện cũ cũng nên tham gia đầy đủ, vì quy trình nội bộ ở toà khu vực có thể khác.
Ngoài lớp chính thức, nhiều đoàn hội thẩm tổ chức buổi rút kinh nghiệm sau những phiên toà có nhiều tình tiết, mời thẩm phán chia sẻ. Bạn nên tận dụng: những gì học được không chỉ giúp xét xử mà còn giúp chính bạn và gia đình hiểu pháp luật tốt hơn trong đời sống thường ngày, từ hợp đồng mua bán tới chuyện thừa kế.
Chế độ chi trả chậm hoặc chưa rõ thì hỏi ai
Trong thực tế từng có chuyện hội thẩm nhận bồi dưỡng chậm, hoặc không rõ những ngày đọc hồ sơ có được tính hay không. Sau đợt sắp xếp năm 2025, việc chuyển hội thẩm từ toà huyện cũ sang toà khu vực cũng có thể làm phát sinh vướng mắc về thủ tục chi trả trong giai đoạn đầu.
Kênh đầu tiên là văn phòng hoặc bộ phận kế toán của toà án nơi bạn làm nhiệm vụ. Bạn nên giữ lại thông tin những ngày được triệu tập đọc hồ sơ, ngày ngồi phiên toà để đối chiếu. Kênh thứ hai là trưởng đoàn hội thẩm, người có trách nhiệm phản ánh chung vướng mắc của đội ngũ với lãnh đạo toà. Kênh thứ ba, khi vướng mắc kéo dài và mang tính chung, là Hội đồng nhân dân nơi đã bầu bạn, vì đây là cơ quan giám sát hoạt động của hội thẩm.
Khi phản ánh, nên nói rõ sự việc, thời gian, số ngày, và đề xuất cách giải quyết. Tránh để chuyện chế độ ảnh hưởng tới việc xét xử: dù chưa nhận bồi dưỡng, nghĩa vụ đọc hồ sơ và ngồi phiên toà khi đã nhận phân công vẫn còn nguyên.
Câu hỏi thường gặp
Hội thẩm nhân dân có được trả lương không?
Hội thẩm không hưởng lương tháng từ toà án như thẩm phán. Họ được hưởng khoản bồi dưỡng khi làm nhiệm vụ như nghiên cứu hồ sơ và tham gia xét xử, theo mức nhà nước quy định. Tổng khoản nhận trong năm phụ thuộc vào số vụ được phân công.
Mức bồi dưỡng hội thẩm hiện nay là bao nhiêu?
Mức bồi dưỡng do văn bản riêng quy định và đã được điều chỉnh nhiều lần, nên bạn nên hỏi trực tiếp văn phòng hoặc bộ phận kế toán của toà án nơi làm nhiệm vụ để biết mức đang áp dụng, thay vì dựa vào con số lưu truyền trên mạng.
Làm hội thẩm có ảnh hưởng tới lương hưu không?
Khoản bồi dưỡng khi làm nhiệm vụ hội thẩm là khoản riêng, không phải tiền lương, nên về nguyên tắc không ảnh hưởng tới lương hưu đang nhận theo chế độ bảo hiểm xã hội. Nếu có thắc mắc riêng, bạn hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đang nhận lương hưu.
Đi làm hội thẩm có bị trừ ngày phép không?
Luật yêu cầu cơ quan, tổ chức có người làm hội thẩm tạo điều kiện để người đó làm nhiệm vụ. Cách tính thời gian, lương những ngày đi toà theo quy định hiện hành và quy chế nơi làm việc. Bạn nên thống nhất với cơ quan từ trước khi nhận lời ứng cử.
Hội thẩm có được cấp trang phục không?
Có. Hội thẩm được cấp trang phục để mặc khi ngồi phiên toà theo niên hạn quy định, và được cấp giấy chứng nhận chức danh để xuất trình khi làm nhiệm vụ. Kiểu dáng, niên hạn cấp phát theo quy định của toà án.
Chưa nhận được bồi dưỡng thì có được từ chối ngồi phiên toà không?
Không nên. Nghĩa vụ tham gia xét xử khi đã nhận phân công không phụ thuộc vào việc đã nhận bồi dưỡng hay chưa. Bạn phản ánh vướng mắc với văn phòng toà, trưởng đoàn hội thẩm, hoặc Hội đồng nhân dân nếu kéo dài, nhưng vẫn làm nhiệm vụ.