Thái độ cộc cằn, quát tháo, làm khó không có lý do của cán bộ, công chức ở toà là chuyện có thể phản ánh tới chánh án toà đó, qua đơn, qua hòm thư góp ý hoặc tại buổi tiếp công dân. Toà án có quy tắc ứng xử cho người làm việc trong ngành, và phản ánh của người dân là một nguồn để người quản lý biết và chấn chỉnh.
Bài này giúp bạn tách thái độ khỏi nội dung: điều nào chỉ là cách nói khó nghe, điều nào thực sự cản trở quyền của bạn trong vụ án. Từ đó chọn kênh hợp lý, ghi nhận sự việc đủ cụ thể, viết phản ánh không thành công kích, và giữ cho chính mình bình tĩnh để không biến một buổi làm việc khó chịu thành vi phạm nội quy.
Phản ánh, kiến nghị, khiếu nại: thái độ nằm ở đâu
Pháp luật về tiếp công dân phân biệt các loại ý kiến người dân gửi cơ quan nhà nước. Phản ánh là báo cho cơ quan biết một sự việc, một hiện tượng bạn thấy chưa đúng. Kiến nghị là đề xuất cách làm khác, cách sửa. Khiếu nại là đề nghị xem xét lại một quyết định, hành vi xâm phạm quyền của chính bạn. Tố cáo là báo hành vi vi phạm pháp luật để xử lý người vi phạm.
Thái độ của cán bộ thường thuộc vùng phản ánh, kiến nghị. Một người nói năng cộc lốc, bắt bạn chờ không giải thích, cười cợt khi bạn hỏi, là đang vi phạm chuẩn mực ứng xử nơi công sở; người quản lý có trách nhiệm nhắc nhở, chấn chỉnh. Nhưng chỉ thái độ thôi thì chưa chắc làm thay đổi quyền của bạn trong vụ án.
Khi thái độ đi kèm hành vi cụ thể làm bạn mất quyền, như từ chối nhận đơn không lý do, không cho đọc hồ sơ dù bạn có quyền, thì phần hành vi đó là đối tượng của khiếu nại trong tố tụng, với thời hiệu riêng. Khi thái độ đi kèm gợi ý tiền bạc, đó là chuyện của tố cáo. Gộp tất cả vào một lá đơn "phản ánh thái độ" dễ làm phần quan trọng nhất bị chìm.
Những biểu hiện thường bị phản ánh
Danh sách dưới đây tổng hợp những tình huống người đi toà hay kể lại. Đọc để tự đối chiếu, không phải để quy kết mọi cán bộ.
- Quát tháo, lên giọng, dùng lời lẽ hạ thấp người hỏi, nhất là với người lớn tuổi, người không quen thủ tục.
- Trả lời kiểu "không biết", "hỏi chỗ khác" mà không chỉ nơi cần đến.
- Yêu cầu nộp thêm giấy tờ ngoài quy định mà không giải thích căn cứ, hoặc mỗi lần đến lại đòi thêm một thứ mới.
- Để người dân chờ rất lâu trong khi quầy vắng, hoặc ưu tiên người quen.
- Bình luận về vụ án, về đương sự trước mặt người khác, đặc biệt trong việc hôn nhân gia đình.
- Không đeo thẻ tên hoặc từ chối cho biết họ tên, chức danh khi được hỏi lịch sự.
Cũng có những điều trông như làm khó nhưng là quy định: yêu cầu xuất trình giấy tờ tuỳ thân, kiểm tra an ninh, không cho mang điện thoại vào một số khu vực, từ chối trả lời nội dung vụ án qua điện thoại. Đó là việc cán bộ phải làm, không phải thái độ.
Ghi nhận sự việc cho đủ cụ thể
Thời gian và nơi chốn. Ngày, giờ, quầy hay phòng nào, toà nào. Phản ánh không có thời điểm cụ thể rất khó xác minh, vì một toà có nhiều người làm cùng vị trí.
Người liên quan. Họ tên nếu biết, nếu không thì mô tả vị trí công việc, đặc điểm dễ nhận như ca làm việc. Có thể hỏi lịch sự tên người đang tiếp mình.
Điều đã xảy ra. Ghi lại lời nói, việc làm như thực tế, tránh tính từ cảm xúc. "Cán bộ nói lớn rằng không nhận, bảo về đi, không nêu lý do" có sức nặng hơn "cán bộ cực kỳ thô lỗ".
Người chứng kiến. Nếu có người khác cùng thấy, xin cách liên lạc nếu họ đồng ý. Không ép ai làm chứng.
Hậu quả với bạn. Mất một buổi làm việc, phải quay lại nhiều lần, chưa nộp được tài liệu trước hạn. Hậu quả cụ thể giúp người đọc hiểu mức độ.
Viết ngay trong ngày. Trí nhớ về lời nói phai rất nhanh, nhất là khi đang bực. Ngồi lại vài phút ở quán nước gần toà, ghi đủ những ý trên vào sổ hay ghi chú điện thoại, ghi cả giờ bạn ghi chép. Bản ghi được lập sát thời điểm sự việc đáng tin hơn bản kể lại sau một tuần, và cũng giúp bạn bình tâm để quyết định có cần phản ánh hay không.
Gửi phản ánh tới đâu
Phản ánh về thái độ nên gửi tới người quản lý trực tiếp của cán bộ đó. Bảng dưới gợi ý các kênh phổ biến; cách tổ chức cụ thể có thể khác giữa các toà.
| Kênh | Phù hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hòm thư góp ý tại toà | Sự việc nhẹ, bạn muốn người quản lý biết | Nên ghi họ tên và cách liên hệ nếu muốn được phản hồi |
| Đơn phản ánh gửi chánh án toà đó | Sự việc lặp lại hoặc gây hậu quả cụ thể | Nộp tại bộ phận tiếp nhận, lấy giấy biên nhận |
| Buổi tiếp công dân của toà | Bạn muốn trình bày trực tiếp với lãnh đạo toà | Xem lịch tiếp công dân niêm yết tại toà hoặc trên cổng thông tin |
| Chánh án toà cấp trên | Phản ánh về lãnh đạo toà, hoặc toà không xử lý phản ánh trước đó | Kèm bản sao phản ánh đã gửi và tình trạng xử lý |
| Kênh tiếp nhận điện tử của toà (nếu có) | Bạn ở xa, khó đến trực tiếp | Chỉ dùng địa chỉ chính thức đăng trên cổng thông tin của toà |
Không cần gửi cùng lúc tất cả các kênh. Bắt đầu từ kênh gần nhất, chờ một thời gian hợp lý, rồi mới lên cấp tiếp theo kèm bằng chứng đã gửi.
Bạn có thể mong đợi gì sau khi phản ánh
Người gửi phản ánh thường mong hai điều: được xin lỗi và thấy người kia bị kỷ luật. Thực tế, kết quả của một phản ánh về thái độ thường nằm ở tầm quản lý nội bộ: lãnh đạo toà xác minh, nhắc nhở, yêu cầu cán bộ rút kinh nghiệm, có khi điều chỉnh vị trí công việc. Hình thức xử lý cụ thể với cán bộ là việc nội bộ, không phải lúc nào cũng được thông báo chi tiết cho người phản ánh.
Điều bạn có quyền mong đợi rõ ràng hơn là việc của mình được giải quyết đúng: tài liệu được nhận, câu hỏi được trả lời, được hướng dẫn cụ thể chỗ cần bổ sung. Vì vậy trong phản ánh, phần đề nghị nên đặt việc của bạn lên trước, phần chấn chỉnh cán bộ để sau.
Một phản ánh không phải lúc nào cũng được hồi âm bằng văn bản. Nếu bạn cần biết kết quả, ghi rõ trong đơn rằng bạn đề nghị được thông báo, kèm địa chỉ nhận. Nếu phản ánh không được xem xét và tình trạng tiếp diễn, bạn có thể gửi lên chánh án toà cấp trên, kèm bản sao phản ánh đầu tiên. Nhiều phản ánh cùng nội dung từ những người khác nhau cũng là tín hiệu để toà cải thiện cách tiếp dân, kể cả khi từng lá đơn riêng lẻ không tạo ra thay đổi ngay. Kiên nhẫn ở mức hợp lý, và giữ lời lẽ chừng mực trong mọi văn bản, là cách giữ cho tiếng nói của bạn có trọng lượng.
Giữ mình ở thế bình tĩnh
Phòng chờ ở toà thường đông, người đến đều đang căng thẳng, và cán bộ phải tiếp nhiều người trong ngày. Một câu nói khó nghe dễ làm cuộc trao đổi leo thang. Điều cần nhớ là ở toà, nội quy và quy định về bảo đảm trật tự áp dụng cho mọi người; lớn tiếng, xúc phạm hay chống đối người thi hành công vụ có thể khiến chính bạn bị lập biên bản, mời ra ngoài, thậm chí bị xử phạt.
Khi thấy mình bị đối xử không đúng, cách hiệu quả nhất thường là dừng lại, nói ngắn rằng bạn sẽ gửi ý kiến bằng văn bản, rời quầy, rồi ghi chép ngay sự việc. Không cần thắng cuộc tranh cãi tại chỗ; phản ánh bằng văn bản có tác dụng lâu hơn.
Việc tự ý quay phim, ghi âm trong toà để "làm bằng chứng" cần cẩn trọng: nhiều khu vực có quy định riêng, và đăng tải hình ảnh cán bộ lên mạng xã hội kèm lời lẽ chỉ trích có thể dẫn tới tranh chấp về danh dự, hình ảnh cá nhân. Ghi chép bằng tay và người chứng kiến thường đủ để toà xác minh.
Ví dụ giả định và cách viết một phản ánh ngắn
Ví dụ giả định: ông Bảy, 72 tuổi, đến toà án nhân dân khu vực ở Vĩnh Long nộp bản tự khai. Cán bộ tiếp nhận nói ông viết sai mẫu, đẩy tờ giấy lại, không chỉ chỗ sai, rồi gọi người tiếp theo. Ông đi về, quay lại hôm sau vẫn gặp cảnh tương tự. Con gái ông giúp ông viết một phản ánh ngắn gửi chánh án.
Phản ánh gồm năm đoạn: ông là ai, có vụ án số mấy; ngày nào, giờ nào, quầy nào ông đến nộp; cán bộ đã nói và làm gì; hậu quả là ông phải đi lại hai lần, hạn nộp đang gần; ông đề nghị được hướng dẫn cụ thể chỗ cần sửa và được tiếp nhận bản tự khai. Không có từ ngữ xúc phạm, không yêu cầu kỷ luật ai.
Một phản ánh như vậy dễ được tiếp nhận, vì nó cho người quản lý biết chính xác điều cần chấn chỉnh và việc cần làm cho người dân. Kết quả mà ông Bảy cần trước nhất là nộp được tài liệu; việc nhắc nhở cán bộ là chuyện nội bộ của toà. Nếu sau đó bản tự khai vẫn không được nhận mà không có lý do, phần đó mới là đối tượng khiếu nại hành vi trong tố tụng.
Câu hỏi thường gặp
Phản ánh thái độ cán bộ toà án có cần ghi tên không?
Không bắt buộc với hòm thư góp ý, nhưng nên ghi họ tên và cách liên hệ nếu bạn muốn được phản hồi hoặc muốn toà xác minh với bạn. Phản ánh có người gửi cụ thể thường được xử lý nghiêm túc hơn ý kiến không rõ nguồn.
Phản ánh thái độ có làm ảnh hưởng tới vụ án của mình không?
Phản ánh về thái độ là việc quản lý nội bộ của toà, không phải căn cứ để thay đổi kết quả vụ án, và cũng không được dùng để gây bất lợi cho người phản ánh. Nếu bạn lo người tiến hành tố tụng mất vô tư, có thủ tục riêng để yêu cầu thay đổi.
Cán bộ toà không chịu cho biết họ tên thì làm sao?
Ghi lại thời gian, quầy hoặc phòng làm việc và đặc điểm vị trí công việc. Toà có lịch phân công nên người quản lý xác định được ai đang làm việc ở đó vào thời điểm bạn nêu. Không cần chụp ảnh người đó.
Có được ghi âm khi làm việc ở quầy tiếp nhận của toà không?
Mỗi toà có nội quy riêng về ghi âm, ghi hình trong trụ sở và phòng xử án. Nên hỏi hoặc xem nội quy trước. Việc ghi âm lén rồi đăng lên mạng có thể dẫn tới tranh chấp; ghi chép bằng văn bản và người chứng kiến thường là đủ.
Gửi phản ánh rồi bao lâu thì được trả lời?
Phản ánh, kiến nghị không có khung thời hạn chặt như khiếu nại tố tụng, tuỳ quy chế của từng cơ quan. Nếu sau một thời gian hợp lý bạn chưa nhận được phản hồi, có thể gửi lại kèm bản sao lần trước, hoặc trình bày tại buổi tiếp công dân của toà.
Bị cán bộ toà quát, mình cãi lại có sao không?
Tranh cãi lớn tiếng trong trụ sở toà có thể bị coi là vi phạm nội quy, khiến bạn bị nhắc nhở, mời ra ngoài hoặc lập biên bản. Cách an toàn là dừng trao đổi, nói rõ bạn sẽ gửi ý kiến bằng văn bản và ghi chép sự việc ngay sau đó.