Văn bản trả lời khiếu nại của toà cho bạn biết ba điều: khiếu nại có được thụ lý không, kết quả là chấp nhận, chấp nhận một phần hay bác, và bạn còn quyền khiếu nại tiếp không. Đọc đúng ba điều đó trong vòng một hai ngày đầu giúp bạn không bỏ lỡ thời hạn cho bước sau và không tốn sức cho bước không có tác dụng.
Bài này dành cho người đã gửi đơn khiếu nại một quyết định hoặc hành vi trong tố tụng và vừa nhận hồi âm. Bài giúp phân biệt các loại văn bản toà gửi về, đọc phần lý do và phần quyết định, cân nhắc có nên khiếu nại lần hai, và cách cất giữ những gì đã có để dùng lại ở phiên toà hay khi kháng cáo.
Bạn nhận được loại văn bản nào
Không phải văn bản nào toà gửi sau khi bạn nộp đơn cũng là quyết định giải quyết khiếu nại. Mỗi loại có ý nghĩa pháp lý khác nhau, và chỉ quyết định giải quyết mới mở hoặc khép quyền khiếu nại tiếp.
| Loại văn bản | Nghĩa là gì | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|
| Giấy báo nhận đơn | Toà đã nhận đơn, chưa xem xét nội dung | Cất giữ; ghi ngày để tính thời hạn giải quyết |
| Thông báo không thụ lý hoặc trả lại đơn khiếu nại | Đơn không đủ điều kiện: quá thời hiệu, sai người giải quyết, người không có quyền khiếu nại, việc không thuộc diện khiếu nại | Đọc lý do; nếu chỉ sai nơi gửi thì gửi đúng nơi; nếu việc phải đi đường khác thì chuyển ngay |
| Công văn hướng dẫn | Toà giải thích hoặc chỉ đường, không phải quyết định | Không coi là kết quả; nếu cần, đề nghị ra quyết định giải quyết |
| Quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu | Chánh án kết luận về khiếu nại | Đọc phần quyết định; xem còn quyền khiếu nại lần hai không và thời hạn |
| Quyết định giải quyết khiếu nại lần hai | Chánh án toà cấp trên trực tiếp kết luận | Thường là cuối cùng trong khung khiếu nại; tính đường giám sát hoặc kháng cáo |
Khi không chắc văn bản mình nhận thuộc loại nào, nhìn vào tên văn bản ở đầu trang và câu cuối cùng: quyết định giải quyết khiếu nại gần như luôn có đoạn nói về quyền khiếu nại tiếp hoặc ghi đây là quyết định cuối cùng.
Đọc phần lý do: tìm ba thứ
Toà đã xác minh những gì. Quyết định thường tóm tắt nội dung khiếu nại, kết quả xem xét hồ sơ, ý kiến của người bị khiếu nại. So với đơn của bạn: toà có hiểu đúng điều bạn khiếu nại không, hay đang trả lời một câu hỏi khác.
Toà dựa vào quy định nào. Phần căn cứ cho biết người giải quyết dùng điều nào của bộ luật tố tụng. Bạn không cần đồng ý, nhưng nên ghi lại để nếu khiếu nại tiếp, bạn tranh luận đúng điểm thay vì nhắc lại toàn bộ đơn cũ.
Điều gì được thừa nhận, điều gì bị bác. Nhiều quyết định chấp nhận một phần: thừa nhận có sai sót thủ tục nhưng không chấp nhận yêu cầu khắc phục như bạn đề nghị. Phần thừa nhận là kết quả có giá trị, kể cả khi phần còn lại bị bác.
Toà nói sẽ làm gì tiếp. Nếu khiếu nại được chấp nhận, quyết định nên ghi việc khắc phục: huỷ quyết định bị khiếu nại, yêu cầu người có trách nhiệm làm lại, cho bạn tiếp cận hồ sơ. Ghi chú các việc đó để theo dõi.
Có nên khiếu nại lần hai không
Khiếu nại lần hai không phải là gửi lại đơn cũ. Người giải quyết ở toà cấp trên sẽ xem quyết định lần đầu có đúng không, nên lá đơn mới nên trả lời được câu hỏi: quyết định lần đầu sai ở chỗ nào, bỏ sót tình tiết gì, áp dụng quy định chưa đúng ra sao. Nếu bạn chỉ có cảm giác không hài lòng mà không chỉ ra được điểm sai cụ thể, khả năng thay đổi kết quả là thấp.
Nên cân nhắc thêm vị trí của vụ án lúc đó. Nếu phiên toà sắp diễn ra, vấn đề bạn khiếu nại có thể được nêu trực tiếp tại phiên trước hội đồng xét xử, nơi có cả kiểm sát viên. Một sai sót về chứng cứ còn có thể là căn cứ kháng cáo nếu nó ảnh hưởng tới bản án. Trong nhiều trường hợp, đó là đường hiệu quả hơn một đơn khiếu nại lần hai.
Ngược lại, khi sai sót tiếp diễn và gây hại ngay (bạn bị chặn không cho tiếp cận hồ sơ trong lúc hạn giao nộp chứng cứ sắp hết), khiếu nại lần hai lại là việc nên làm, càng sớm càng tốt. Thời hiệu cho lần hai cũng ngắn, tính từ ngày nhận quyết định lần đầu, nên quyết định đi hay dừng trong vài ngày, đừng để trôi qua rồi mới tính.
Viết khiếu nại lần hai sao cho có sức nặng
Lá đơn lần hai đi lên toà cấp trên, nơi người đọc chưa từng thấy vụ việc của bạn. Họ cần hiểu nhanh câu chuyện và chỗ bạn cho là sai.
- Ghi rõ đây là khiếu nại đối với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu, nêu số, ngày, người ký quyết định đó.
- Tóm tắt trong vài câu nội dung khiếu nại ban đầu và kết quả lần đầu.
- Chỉ ra từng điểm bạn cho là sai trong quyết định lần đầu, mỗi điểm một đoạn ngắn, kèm tài liệu chứng minh.
- Nêu yêu cầu cụ thể với toà cấp trên: huỷ quyết định lần đầu, chấp nhận khiếu nại, yêu cầu khắc phục việc gì.
- Kèm bản sao đơn khiếu nại lần đầu, quyết định lần đầu, các văn bản liên quan; đánh số trang, lập danh mục.
- Gửi tới chánh án toà cấp trên trực tiếp theo đúng mô hình hiện hành, giữ giấy biên nhận hoặc biên lai gửi bảo đảm.
Không cần viết dài. Hai đến ba trang rõ ràng thường đủ; người giải quyết sẽ yêu cầu bổ sung nếu cần.
Ví dụ giả định: đọc một quyết định chấp nhận một phần
Ví dụ giả định: chị Mai là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ chia tài sản chung ở Quảng Ninh. Chị đề nghị sao chụp biên bản lấy lời khai của một người làm chứng, nhưng thư ký chỉ cho đọc tại chỗ, không cho chụp. Chị khiếu nại tới chánh án toà khu vực, yêu cầu được sao chụp và yêu cầu kiểm điểm thư ký.
Quyết định giải quyết lần đầu ghi: chấp nhận phần yêu cầu sao chụp, vì tài liệu không thuộc diện phải giữ bí mật; không chấp nhận phần yêu cầu kiểm điểm, vì việc xử lý nội bộ cán bộ không thuộc nội dung khiếu nại tố tụng. Đọc lướt, chị thấy chữ "không chấp nhận" và định khiếu nại tiếp.
Đọc kỹ thì chị đã có điều mình thực sự cần: bản sao biên bản trước hạn giao nộp chứng cứ. Phần bị bác không ảnh hưởng tới quyền của chị trong vụ án; nếu muốn, chị có thể phản ánh thái độ của thư ký qua kênh khác. Khiếu nại lần hai lúc này chỉ tốn thời gian của chính chị trong giai đoạn cần tập trung chuẩn bị ý kiến về chứng cứ. Chị nhận bản sao, ghi lại diễn biến vào tập hồ sơ khiếu nại và dừng ở đó. Bài học rút ra: đọc quyết định theo câu hỏi "quyền của mình trong vụ án đã được khôi phục chưa", không theo cảm giác thắng thua.
Khi đã hết đường khiếu nại
Sau quyết định lần hai, khung khiếu nại tố tụng thường khép lại. Điều đó không có nghĩa là bạn mất hết quyền. Bạn vẫn có thể gửi đơn để Viện kiểm sát cùng cấp xem xét trong vai trò kiểm sát hoạt động tư pháp; nếu thấy có vi phạm, viện có thể kiến nghị toà khắc phục. Vấn đề cũng có thể được nêu lại tại phiên toà, ghi vào biên bản, và trở thành một lý do trong đơn kháng cáo.
Có một ranh giới nên nhìn thẳng: nếu bạn tiếp tục gửi cùng một nội dung đã được giải quyết đúng thẩm quyền, các cơ quan có thể lưu đơn mà không trả lời lại. Đó không phải sự thờ ơ, mà vì pháp luật không bắt họ giải quyết lặp lại một việc đã có kết luận cuối cùng. Thời gian và sức lực của bạn nên dồn cho phần nội dung vụ án: chứng cứ, lập luận, phiên toà.
Nếu sai sót đã gây thiệt hại thật về tài sản hay danh dự, câu hỏi có thể chuyển sang trách nhiệm bồi thường của nhà nước. Đó là thủ tục riêng với điều kiện chặt, cần có văn bản xác định hành vi trái pháp luật; trao đổi với người làm nghề trước khi bắt đầu.
Lưu hồ sơ khiếu nại thành một tập riêng
Người đi kiện lâu năm có một thói quen đáng học: giữ một tập hồ sơ riêng cho mọi thứ liên quan tới khiếu nại, tách khỏi hồ sơ nội dung vụ án. Tập đó có đơn khiếu nại, giấy báo nhận, các văn bản trả lời, quyết định lần đầu và lần hai, kèm một tờ ghi chép theo thời gian: ngày nộp, ngày nhận, ai trả lời, nội dung chính.
Tập hồ sơ này có ích ở ba lúc. Lúc ra phiên toà, bạn chứng minh được mình đã nêu vấn đề đúng lúc, đúng kênh. Lúc kháng cáo, bạn có tài liệu cho thấy vi phạm thủ tục đã được ghi nhận. Lúc nhờ luật sư, người làm nghề chỉ cần vài phút để nắm toàn bộ lịch sử thay vì nghe kể lại.
Bản điện tử cũng nên có: chụp hoặc quét từng văn bản, đặt tên tệp theo ngày. Hồ sơ giấy có thể ướt, thất lạc khi chuyển nhà; bản chụp giúp bạn khôi phục nhanh và gửi kèm khi cần. Đừng đăng các văn bản này lên mạng xã hội, vì chúng chứa thông tin cá nhân của bạn và của bên kia.
Câu hỏi thường gặp
Toà trả lời khiếu nại bằng công văn thì có phải là quyết định giải quyết không?
Không hẳn. Công văn hướng dẫn hoặc giải thích không có giá trị như quyết định giải quyết khiếu nại. Nếu nội dung bạn khiếu nại thuộc diện phải giải quyết theo luật tố tụng, bạn có thể đề nghị người có thẩm quyền ra quyết định giải quyết bằng văn bản.
Khiếu nại được chấp nhận một phần thì có nên khiếu nại tiếp không?
Tuỳ phần bị bác quan trọng đến đâu. Nếu phần còn lại ảnh hưởng trực tiếp tới quyền của bạn trong vụ án, khiếu nại lần hai có ý nghĩa. Nếu chỉ là chi tiết nhỏ, giữ phần đã được thừa nhận và nêu phần còn lại tại phiên toà thường hiệu quả hơn.
Quá hạn mà toà chưa trả lời khiếu nại thì làm gì?
Gửi văn bản đề nghị trả lời, kèm bản sao giấy báo nhận đơn. Nếu vẫn không có hồi âm, bạn có thể khiếu nại tiếp lên toà cấp trên trực tiếp và gửi Viện kiểm sát cùng cấp để kiểm sát việc giải quyết khiếu nại của toà.
Quyết định giải quyết khiếu nại lần hai có kháng cáo được không?
Không. Kháng cáo chỉ dành cho bản án, quyết định sơ thẩm theo luật tố tụng. Quyết định lần hai thường là cuối cùng trong khung khiếu nại; nếu vấn đề ảnh hưởng tới bản án, bạn nêu nó khi kháng cáo bản án.
Đơn khiếu nại bị trả lại vì quá thời hiệu thì còn cách nào không?
Nếu bạn có lý do chính đáng làm chậm, như ốm nặng hay thiên tai, có thể đề nghị xem xét lại kèm giấy tờ chứng minh. Nếu không, vấn đề vẫn có thể được nêu tại phiên toà hoặc gửi Viện kiểm sát để kiểm sát.