Toà án không gọi điện yêu cầu bạn chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, không gửi "lệnh bắt" qua tin nhắn, không đòi bạn cài ứng dụng lạ hay đọc mã xác thực; ai tự nhận quen thẩm phán để "lo" kết quả vụ án là đang đề nghị một việc trái pháp luật, và rất thường là lừa đảo. Nắm hai điều này, bạn đã tránh được phần lớn những cái bẫy quanh chuyện kiện tụng.
Bài này mô tả các kiểu giả danh toà án hay gặp, cách văn bản thật của toà đến tay bạn, các bước kiểm tra khi nhận cuộc gọi hay tin nhắn đáng ngờ, rủi ro pháp lý của việc nhờ "người quen" tác động vào vụ án, và nơi báo tin khi gặp chuyện. Bài không đi vào cách thức lừa chi tiết, chỉ đủ để nhận diện.
Những kiểu giả danh toà án thường gặp
Các kịch bản thay đổi theo thời gian nhưng có điểm chung: tạo cảm giác khẩn cấp, đòi giữ bí mật, và kết thúc bằng yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin.
- Cuộc gọi tự xưng là cán bộ toà án báo bạn "có giấy triệu tập", "liên quan đến một vụ án", yêu cầu chuyển máy cho một người khác xưng là công an, kiểm sát viên.
- Tin nhắn hoặc thư điện tử kèm đường dẫn, nói rằng bạn bị kiện và phải bấm vào để xem văn bản, hoặc đăng nhập để "xác minh".
- Người gọi biết tên vụ án thật của bạn, xưng là thư ký toà, nói cần nộp thêm một khoản "phí" vào tài khoản để vụ án được đưa ra xét xử sớm.
- Người quen giới thiệu một người "có quan hệ" với thẩm phán hoặc lãnh đạo toà, nhận tiền để "lo" giảm án, "lo" thắng kiện.
- Đối tượng gửi hình ảnh văn bản có hình thức giống văn bản toà án, kèm yêu cầu nộp tiền "bảo lãnh" hoặc "tạm giữ tài sản".
Điểm chung là họ muốn bạn hành động ngay, không kịp hỏi ai. Một văn bản thật của toà luôn cho bạn thời gian và cách để kiểm tra.
Văn bản thật của toà đến tay bạn như thế nào
Biết cách toà thực sự liên lạc giúp bạn nhận ra ngay điều bất thường. Hình thức tống đạt điện tử đang được mở rộng, nhưng luôn đi qua kênh chính thức.
| Việc | Cách toà làm thật | Dấu hiệu đáng ngờ |
|---|---|---|
| Giấy triệu tập, thông báo | Tống đạt trực tiếp, qua bưu điện, niêm yết, hoặc qua tài khoản điện tử đương sự đã đăng ký | Chỉ báo qua điện thoại, yêu cầu giữ bí mật với gia đình |
| Tạm ứng án phí, lệ phí | Có thông báo bằng văn bản ghi rõ số tiền, nơi nộp; nộp có biên lai theo hướng dẫn chính thức | Đòi chuyển khoản vào tài khoản cá nhân, số tiền "gấp", không có văn bản |
| Trao đổi về vụ án | Làm việc tại toà, có biên bản; văn bản gửi vào hồ sơ | Hẹn gặp ở quán, ngoài giờ, hoặc qua ứng dụng nhắn tin cá nhân |
| Quyết định liên quan tới tự do của một người | Do cơ quan có thẩm quyền thực hiện trực tiếp theo thủ tục luật định | Báo qua điện thoại có "lệnh bắt", đòi tiền để "huỷ lệnh" |
| Xác minh danh tính | Bạn mang giấy tờ đến toà để đối chiếu | Đòi đọc mã xác thực, mật khẩu, cài ứng dụng điều khiển từ xa |
Nếu thấy một trong các dấu hiệu ở cột thứ ba, dừng cuộc trò chuyện. Không có thủ tục nào của toà án bị huỷ chỉ vì bạn cúp máy để kiểm tra lại.
Nhận cuộc gọi, tin nhắn đáng ngờ: làm theo thứ tự
Các bước dưới đây giúp bạn kiểm tra mà không phải tranh luận với người gọi. Mục tiêu là cắt đứt áp lực thời gian.
- Không chuyển tiền, không đọc mã xác thực, không bấm đường dẫn, không cài ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ.
- Nói ngắn rằng bạn sẽ liên hệ trực tiếp với toà, rồi kết thúc cuộc gọi; không cần giải thích thêm.
- Tự tìm số liên hệ chính thức của toà trên cổng thông tin của toà hoặc trên văn bản thật bạn đã nhận trước đó, không dùng số người gọi cung cấp.
- Gọi hoặc đến bộ phận tiếp nhận của toà, hỏi có vụ việc nào liên quan đến bạn không, có văn bản nào đang được gửi tới bạn không.
- Kể lại với người thân, nhất là khi người nhận cuộc gọi là người cao tuổi; kẻ gian thường dặn "không được nói với ai".
- Lưu số gọi đến, nội dung tin nhắn, thời gian; báo cơ quan công an nơi gần nhất nếu đã bị yêu cầu chuyển tiền hoặc đã lỡ chuyển.
Nếu đã lỡ chuyển tiền, liên hệ ngân hàng ngay để đề nghị tra soát, đồng thời trình báo công an. Thời gian càng sớm, khả năng phong toả số tiền càng cao.
"Chạy án": vì sao người nhờ cũng gặp rủi ro
Khi có người thân đang bị xét xử, gia đình dễ bị cuốn vào lời mời "có người lo được". Cần nói thẳng: đưa tiền, tài sản hay lợi ích cho người có chức vụ để họ làm trái với công vụ là hành vi đưa hối lộ, bị pháp luật hình sự xử lý; nhận tiền bằng cách nói dối là có quan hệ để "lo" là lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Trong cả hai trường hợp, người đưa tiền không được pháp luật bảo vệ khoản tiền đã đưa theo cách họ mong muốn.
Thực tế phổ biến hơn cả là người nhận tiền không quen ai, không làm được gì, và kết quả vụ án đúng như nó sẽ diễn ra theo chứng cứ. Khi kết quả không như hứa, họ viện lý do "cấp trên không đồng ý", "phải lo thêm". Gia đình vừa mất tiền, vừa khó tố giác vì sợ bị liên đới.
Pháp luật có cơ chế khuyến khích người đưa hối lộ chủ động khai báo trước khi bị phát giác, nhưng con đường an toàn nhất là không bước vào. Thay vào đó, hãy đầu tư vào những thứ thật sự ảnh hưởng đến kết quả: luật sư bào chữa có năng lực, chứng cứ có lợi, việc khắc phục hậu quả, bồi thường cho bị hại, những tình tiết giảm nhẹ hợp pháp mà luật đã quy định.
Kênh chính thức thay cho "người quen"
Muốn biết tiến độ. Hỏi bộ phận tiếp nhận hoặc thư ký qua kênh chính thức, gửi văn bản đề nghị cung cấp thông tin. Không cần người trung gian.
Muốn trình bày hoàn cảnh, tình tiết giảm nhẹ. Gửi văn bản và giấy tờ chứng minh vào hồ sơ, qua luật sư hoặc trực tiếp tại toà, để hội đồng xét xử xem xét công khai tại phiên.
Muốn được hỗ trợ pháp lý mà không có tiền. Tìm trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh; nhiều đối tượng như người nghèo, người có công, trẻ em, người khuyết tật thuộc diện được trợ giúp.
Thấy toà làm chưa đúng. Khiếu nại theo luật tố tụng tới chánh án, gửi Viện kiểm sát để kiểm sát, trình bày tại buổi tiếp công dân của toà.
Thấy người của toà có dấu hiệu đòi hỏi. Từ chối, ghi lại, tố giác tới cơ quan điều tra hoặc báo chánh án toà cấp trên. Đó là cách bảo vệ cả vụ án của bạn lẫn chính bạn.
Dặn trước người cao tuổi và người ít dùng công nghệ trong nhà
Kẻ gian nhắm vào những người dễ hoảng khi nghe tới toà án, công an, và ít có điều kiện kiểm tra lại. Vài thoả thuận đơn giản trong gia đình có thể chặn phần lớn rủi ro.
- Thống nhất một nguyên tắc chung: mọi cuộc gọi nhắc tới toà án, công an, Viện kiểm sát mà kèm chuyện tiền bạc đều phải hỏi ý con cháu trước khi làm gì.
- Ghi sẵn số liên hệ chính thức của toà án nhân dân cấp tỉnh và công an xã, phường nơi ở, dán ở chỗ dễ thấy hoặc lưu trong máy với tên rõ ràng.
- Giải thích rằng toà án và cơ quan nhà nước không yêu cầu giữ bí mật với người thân khi đòi chuyển tiền; câu "không được nói với ai" chính là dấu hiệu lừa.
- Cài đặt chặn cuộc gọi lạ hoặc bật tính năng cảnh báo cuộc gọi rác nếu điện thoại hỗ trợ, nhưng không dựa hoàn toàn vào đó.
- Không để sẵn mật khẩu ngân hàng, mã xác thực trong ghi chú điện thoại; với người lớn tuổi, cân nhắc đặt hạn mức chuyển khoản thấp.
- Khi trong nhà có người đang có vụ việc ở toà thật, cho cả nhà biết toà nào đang giải quyết và ai là luật sư, để không bị kẻ gian lợi dụng sự mơ hồ.
Những thoả thuận này không làm ai mất lòng, và giúp người lớn tuổi có một câu trả lời sẵn để thoát khỏi cuộc gọi: "để hỏi con cháu đã rồi gọi lại".
Ví dụ giả định: một buổi chiều suýt mất tiền
Ví dụ giả định: ông Phúc, 68 tuổi, ở Hưng Yên nhận cuộc gọi từ một người xưng là thư ký toà án, nói ông "có liên quan đến một vụ rửa tiền", hồ sơ đã chuyển sang toà, nếu không muốn bị triệu tập thì phải chuyển một khoản tiền "tạm giữ để xác minh" và không được nói với ai. Người gọi đọc đúng họ tên, địa chỉ của ông, giọng rất nghiêm.
Ông Phúc định ra ngân hàng thì con gái về đúng lúc. Hai bố con dừng lại, tìm số điện thoại của toà án nhân dân cấp tỉnh trên cổng thông tin của toà và gọi hỏi. Cán bộ trả lời toà không gửi văn bản nào cho ông, và toà không bao giờ yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại. Hai bố con lưu số gọi đến và báo công an xã.
Thông tin cá nhân như họ tên, địa chỉ có thể bị lộ từ nhiều nguồn, nên việc người gọi biết những điều đó không chứng minh họ là người của toà. Quy tắc chung cho cả gia đình: mọi yêu cầu chuyển tiền liên quan đến cơ quan nhà nước đều phải được kiểm tra lại qua kênh tự tìm, và người cao tuổi trong nhà nên được dặn trước điều này, vì họ là đối tượng kẻ gian nhắm đến nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Toà án có gọi điện báo giấy triệu tập không?
Cán bộ toà có thể gọi để thông báo lịch hoặc nhắc, nhưng giấy triệu tập được tống đạt theo thủ tục: trực tiếp, qua bưu điện, niêm yết hoặc qua tài khoản điện tử đã đăng ký. Toà không yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại. Có nghi ngờ, hãy tự gọi lại số chính thức của toà.
Tạm ứng án phí nộp ở đâu cho đúng?
Theo thông báo bằng văn bản của toà, ghi rõ số tiền và nơi nộp, thường là cơ quan thi hành án dân sự hoặc kênh thanh toán chính thức được hướng dẫn trong thông báo. Bạn nhận biên lai. Không nộp vào tài khoản cá nhân theo yêu cầu qua điện thoại.
Đã đưa tiền cho người hứa lo án mà không được việc thì làm sao?
Bạn nên gặp luật sư càng sớm càng tốt để được tư vấn về việc trình báo, vì tình huống này có thể liên quan tới cả hành vi lừa đảo của người nhận và rủi ro pháp lý của chính người đưa. Không nên tiếp tục đưa thêm tiền theo yêu cầu.
Nhận tin nhắn có đường dẫn nói mình bị kiện thì làm gì?
Không bấm vào đường dẫn, không đăng nhập hay cung cấp thông tin. Liên hệ toà qua số chính thức tự tìm để hỏi có vụ việc nào liên quan đến bạn không. Có thể báo tin nhắn lừa đảo cho nhà mạng và cơ quan công an.
Người tự xưng là luật sư quen thẩm phán có đáng tin không?
Luật sư làm việc bằng chứng cứ và lập luận, không bằng quan hệ với thẩm phán. Ai quảng cáo khả năng tác động tới người xét xử là dấu hiệu đáng ngờ. Bạn có thể kiểm tra tư cách hành nghề của luật sư qua đoàn luật sư nơi họ đăng ký.
Kẻ gian biết tên vụ án thật của mình thì có phải người của toà không?
Không chắc. Thông tin vụ án có thể lộ qua nhiều nguồn, như lịch xét xử công khai, người quen, giấy tờ bị chụp. Dù người gọi biết gì, yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân hay giữ bí mật với gia đình vẫn là dấu hiệu lừa đảo, cần kiểm tra lại với toà.