Toà án nhân dân cấp cao là tầng toà án nằm giữa Toà án nhân dân tối cao và toà án cấp tỉnh, hoạt động từ năm 2015 với ba toà đặt tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh. Theo luật sửa đổi về tổ chức toà án nhân dân năm 2025, toà cấp cao kết thúc hoạt động từ ngày 1/7/2025. Việc của nó, chủ yếu là phúc thẩm án sơ thẩm của toà tỉnh và xem xét lại bản án đã có hiệu lực của toà cấp dưới, được phân lại cho các cấp toà còn lại.
Nhiều người đang có vụ việc từng đi qua toà cấp cao, hoặc giữ bản án do toà cấp cao tuyên, muốn biết giấy tờ đó còn giá trị không và nếu cần làm tiếp thì làm ở đâu. Bài này kể lại toà cấp cao ra đời để làm gì, vì sao mô hình thay đổi, rồi đi vào phần thực dụng: việc cũ chuyển về đâu, hồ sơ dở dang được xử lý thế nào.
Toà cấp cao ra đời năm 2015 để làm gì
Trước năm 2015, hệ thống toà án nhân dân có ba tầng: toà tối cao, toà cấp tỉnh và toà cấp huyện cũ. Toà tối cao khi đó có các toà phúc thẩm đặt ở ba miền, xét xử phúc thẩm án sơ thẩm của toà tỉnh. Mô hình này khiến toà tối cao vừa phải xử phúc thẩm khối lượng lớn, vừa làm giám đốc thẩm và hướng dẫn áp dụng pháp luật.
Luật Tổ chức Toà án nhân dân năm 2014 lập thêm một tầng là toà án nhân dân cấp cao. Ba toà cấp cao tiếp nhận phần lớn việc phúc thẩm và giám đốc thẩm, tái thẩm đối với toà cấp dưới trong phạm vi lãnh thổ của mình. Toà tối cao được giảm tải để tập trung vào giám đốc thẩm ở tầng cao nhất, tổng kết thực tiễn, ban hành nghị quyết hướng dẫn và phát triển án lệ.
Mỗi toà cấp cao phụ trách một nhóm tỉnh, thành phố: toà tại Hà Nội cho khu vực phía Bắc, toà tại Đà Nẵng cho miền Trung và Tây Nguyên, toà tại Thành phố Hồ Chí Minh cho phía Nam. Người dân ở tỉnh xa vì thế phải đi tới một trong ba thành phố này khi vụ việc của mình lên phúc thẩm ở cấp cao.
Trong mười năm hoạt động, toà cấp cao giải quyết nhiều vụ án lớn về hình sự, kinh tế, hành chính. Các bản án, quyết định do toà cấp cao tuyên trong thời gian đó vẫn là bản án hợp pháp, có hiệu lực theo đúng quy định tại thời điểm tuyên.
Những việc toà cấp cao từng đảm nhận
Phúc thẩm án sơ thẩm của toà tỉnh. Khi bản án, quyết định sơ thẩm của toà cấp tỉnh trong phạm vi lãnh thổ bị kháng cáo, kháng nghị, toà cấp cao xét xử phúc thẩm. Đây là phần việc lớn nhất về số lượng phiên toà.
Giám đốc thẩm, tái thẩm án của toà cấp dưới. Bản án, quyết định đã có hiệu lực của toà tỉnh và toà ở cấp huyện cũ trong phạm vi lãnh thổ, nếu bị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, do uỷ ban thẩm phán hoặc hội đồng thẩm phán của toà cấp cao xem xét.
Tiếp nhận đơn đề nghị xem xét lại. Đương sự không đồng ý bản án đã có hiệu lực của toà cấp dưới thường gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm tới toà cấp cao, nơi có bộ phận nghiên cứu đơn và người có thẩm quyền kháng nghị.
Rút kinh nghiệm cho toà cấp dưới. Qua phúc thẩm và giám đốc thẩm, toà cấp cao chỉ ra sai sót của toà dưới, góp phần thống nhất cách xử trong khu vực mình phụ trách.
Vì sao toà cấp cao không còn
Khi chính quyền địa phương chuyển sang hai cấp và số tỉnh giảm xuống 34, cơ cấu toà án được rà soát theo cùng tinh thần: gọn đầu mối, giảm tầng trung gian. Theo các nội dung được nêu khi sửa luật, bỏ toà cấp cao giúp hệ thống còn ba tầng, đường đi của một vụ việc ngắn hơn và nguồn lực được dồn về nơi gánh nhiều việc nhất là toà cấp tỉnh và toà khu vực.
Một lý do khác là tương quan với toà cấp tỉnh. Sau sắp xếp, mỗi toà cấp tỉnh phụ trách địa bàn và dân số lớn hơn trước, có điều kiện tổ chức các toà chuyên trách mạnh hơn để làm phúc thẩm. Phần lớn án sơ thẩm nay ở toà khu vực, nên phúc thẩm của chúng nằm gọn ở toà tỉnh. Tầng cấp cao vì thế không còn nhiều việc theo thiết kế cũ.
Thay đổi nào cũng có cái giá. Toà tối cao phải nhận thêm việc phúc thẩm và giám đốc thẩm mà toà cấp cao để lại, nên cần tổ chức bộ máy đủ sức. Người có vụ việc trong giai đoạn chuyển tiếp phải theo dõi kỹ thông báo vì nơi giải quyết thay đổi. Đây là những điểm mà ngành toà án và cơ quan lập pháp tiếp tục hoàn thiện bằng văn bản hướng dẫn.
Bài này không đánh giá mô hình nào tốt hơn. Với người dân, điều cần biết là mô hình hiện hành và cách làm việc với nó, không phải cuộc tranh luận về thiết kế thể chế.
Việc của toà cấp cao nay chuyển về đâu
Bảng dưới tóm tắt ở mức nguyên lý. Phân công chi tiết, nhất là thẩm quyền giám đốc thẩm, tái thẩm theo từng loại bản án, được quy định trong luật sửa đổi và văn bản hướng dẫn, cần đối chiếu khi bạn có việc cụ thể.
| Việc trước đây của toà cấp cao | Nay do ai đảm nhận | Ghi chú |
|---|---|---|
| Phúc thẩm án sơ thẩm của toà cấp tỉnh | Toà án nhân dân tối cao | Theo luật sửa đổi; địa điểm xét xử theo thông báo của toà |
| Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án của toà cấp tỉnh | Toà án nhân dân tối cao | Chỉ mở khi có kháng nghị của người có thẩm quyền |
| Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án của toà cấp dưới khác | Theo phân định của luật tố tụng sửa đổi | Đối chiếu văn bản hiện hành trước khi gửi đơn |
| Tiếp nhận đơn đề nghị xem xét lại | Toà có thẩm quyền theo phân định mới | Đơn gửi nhầm nơi được chuyển, nhưng mất thời gian |
| Hồ sơ đang giải quyết dở ngày 30/6/2025 | Toà tiếp nhận theo quy định chuyển tiếp | Xem văn bản thông báo gửi đương sự |
Nếu không chắc đơn của mình nên gửi đâu, cách an toàn là hỏi bộ phận tiếp nhận đơn của toà án nhân dân cấp tỉnh nơi đã xử vụ việc hoặc bộ phận tiếp công dân của toà tối cao.
Nếu bạn có hồ sơ dở dang từng ở toà cấp cao
Ví dụ giả định: một công ty ở Khánh Hoà kháng cáo bản án kinh doanh thương mại của toà tỉnh, hồ sơ đã chuyển lên toà cấp cao tại Đà Nẵng nhưng chưa mở phiên phúc thẩm trước ngày 1/7/2025. Trình tự nên làm:
- Tìm lại văn bản cuối cùng toà cấp cao gửi cho mình: thông báo thụ lý phúc thẩm, giấy triệu tập, quyết định hoãn, ghi lại số thụ lý.
- Đọc kỹ các thông báo mới nhận sau ngày 1/7/2025, thường do toà tiếp nhận hồ sơ gửi, nói rõ hồ sơ hiện ở đâu và ai được phân công.
- Nếu chưa nhận được gì, liên hệ bộ phận tiếp nhận của toà tối cao hoặc toà cấp tỉnh đã xử sơ thẩm để hỏi hồ sơ được chuyển tới đâu, nêu số thụ lý cũ.
- Cập nhật địa chỉ liên lạc, thư điện tử, người đại diện theo uỷ quyền với toà đang giữ hồ sơ, để không lỡ thông báo phiên toà.
- Kiểm tra lại các thời hạn đang chạy, như hạn nộp tài liệu bổ sung; quy định chuyển tiếp có thể tính lại một số thời hạn.
- Chuẩn bị cho phiên phúc thẩm như bình thường: thủ tục tố tụng không đổi, chỉ có toà và địa điểm thay đổi.
Doanh nghiệp có nhiều vụ việc cùng lúc nên lập một bảng theo dõi: số thụ lý cũ, toà tiếp nhận mới, thẩm phán, hạn sắp tới. Bảng này đỡ nhầm lẫn hơn nhiều so với lục lại từng phong bì.
Đọc giấy tờ cũ có chữ toà án nhân dân cấp cao
Bản án, quyết định do toà cấp cao tuyên trước ngày 1/7/2025 vẫn có hiệu lực theo nội dung của nó. Việc toà cấp cao kết thúc hoạt động không làm bản án mất giá trị và không mở lại vụ án. Cơ quan thi hành án vẫn tổ chức thi hành theo bản án đó; ngân hàng, văn phòng đăng ký đất đai vẫn căn cứ vào nó.
Khi cần bản sao, trích lục bản án do toà cấp cao tuyên, bạn liên hệ toà án hoặc đơn vị đang lưu trữ hồ sơ theo phân công sau sắp xếp. Mang theo giấy tờ tuỳ thân, số bản án và ngày tuyên để tra nhanh hơn.
Trong các văn bản, hợp đồng soạn từ trước có điều khoản kiểu "tranh chấp sẽ do toà án có thẩm quyền giải quyết", điều đó vẫn dùng được vì thẩm quyền được xác định theo luật tại thời điểm giải quyết. Chỉ những tài liệu hướng dẫn, mẫu đơn còn ghi "kính gửi toà án nhân dân cấp cao" mới cần sửa lại cho đúng cơ quan hiện hành.
Sinh viên, nhà báo hay người viết về pháp luật khi nhắc tới toà cấp cao nên ghi rõ mốc thời gian, chẳng hạn "toà cấp cao trước đây" hay "giai đoạn 2015–2025", để người đọc không hiểu nhầm là cơ quan còn tồn tại.
Doanh nghiệp, người làm pháp chế cần cập nhật gì
Với cá nhân, việc toà cấp cao không còn chủ yếu chạm tới những ai đang có hồ sơ. Với doanh nghiệp và người làm pháp chế, thay đổi kéo theo một loạt việc nhỏ nhưng dễ bỏ sót. Thứ nhất là các mẫu văn bản nội bộ: mẫu đơn kháng cáo, mẫu thư gửi toà, quy trình xử lý tranh chấp còn ghi tên toà cấp cao hay "toà án quận, huyện" cần được sửa theo mô hình ba cấp.
Thứ hai là danh sách vụ việc đang theo dõi. Mỗi vụ nên có dòng ghi rõ toà đang giữ hồ sơ sau ngày 1/7/2025, số thụ lý mới nếu có, và người liên hệ. Vụ nào chưa nhận được thông báo chuyển tiếp thì chủ động hỏi, đừng chờ.
Thứ ba là cách tính chi phí và thời gian cho một vụ tranh chấp trong kế hoạch kinh doanh. Nơi xử phúc thẩm của vụ do toà tỉnh xử sơ thẩm nay khác trước; địa điểm đi lại, thời gian xếp lịch có thể thay đổi. Phần này nên được trao đổi lại với người làm nghề đang đại diện cho doanh nghiệp.
Thứ tư là điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng mới. Điều khoản chỉ định "toà án có thẩm quyền" vẫn ổn; điều khoản chỉ định đích danh một toà cụ thể theo tên cũ nên được viết lại hoặc chuyển sang cách diễn đạt theo thẩm quyền luật định để tránh tranh cãi về sau.
Câu hỏi thường gặp
Toà án nhân dân cấp cao kết thúc hoạt động từ khi nào?
Theo luật sửa đổi về tổ chức toà án nhân dân năm 2025, toà án nhân dân cấp cao kết thúc hoạt động từ ngày 1/7/2025, cùng thời điểm toà án ở cấp huyện cũ được thay bằng toà án nhân dân khu vực và chính quyền địa phương chuyển sang hai cấp.
Bản án phúc thẩm của toà cấp cao trước đây còn hiệu lực không?
Còn. Bản án, quyết định đã có hiệu lực do toà cấp cao tuyên vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý, được thi hành bình thường. Việc tổ chức lại hệ thống toà án không làm mở lại vụ án hay thay đổi nội dung bản án đã tuyên.
Muốn đề nghị giám đốc thẩm bản án toà cấp cao đã xử thì gửi đâu?
Sau ngày 1/7/2025, đơn đề nghị xem xét lại bản án do toà cấp cao tuyên được gửi tới cơ quan có thẩm quyền theo phân định mới, chủ yếu là Toà án nhân dân tối cao. Nên kiểm tra quy định chuyển tiếp hoặc hỏi bộ phận tiếp nhận đơn trước khi gửi.
Trụ sở toà cấp cao cũ bây giờ dùng làm gì?
Việc sử dụng trụ sở sau sắp xếp do ngành toà án quyết định và có thể khác nhau ở mỗi nơi. Không nên tự đến trụ sở cũ để nộp đơn khi chưa hỏi; hãy xem thông báo của toà tối cao hoặc hỏi qua bộ phận tiếp nhận.
Thẩm phán toà cấp cao trước đây đi đâu?
Thẩm phán, công chức của toà cấp cao được bố trí công tác theo phương án sắp xếp của ngành toà án, thường về toà tối cao hoặc các toà khác. Đây là việc tổ chức nội bộ; đương sự chỉ cần biết thẩm phán được phân công giải quyết vụ việc của mình hiện nay.
Việc bỏ toà cấp cao có làm mất một cấp xét xử của người dân không?
Không. Chế độ hai cấp xét xử gồm sơ thẩm và phúc thẩm vẫn được bảo đảm. Toà cấp cao là một tầng tổ chức, không phải một cấp xét xử riêng; việc phúc thẩm của nó được chuyển cho toà án khác theo luật sửa đổi.