Toà án cũng là nơi tiếp công dân như các cơ quan nhà nước khác: có nơi tiếp thường xuyên trong giờ hành chính và có lịch để chánh án hoặc lãnh đạo toà trực tiếp tiếp dân định kỳ. Đây là kênh để bạn trình bày khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh về hoạt động của toà, không phải nơi để bàn nội dung vụ án với người xét xử.
Bài này giải thích buổi tiếp công dân ở toà dùng vào việc gì, cách biết lịch tiếp, giấy tờ cần mang, cách trình bày trong thời gian ngắn, những gì người tiếp được và không được hứa với bạn, cùng vài lưu ý khi đi theo nhóm đông người.
Tiếp công dân ở toà để làm gì
Theo pháp luật về tiếp công dân, cơ quan nhà nước phải bố trí nơi tiếp công dân và người đứng đầu cơ quan có trách nhiệm trực tiếp tiếp dân theo định kỳ hoặc đột xuất khi cần. Toà án nhân dân áp dụng quy định này, với quy chế riêng của ngành. Tại buổi tiếp, người dân có thể trình bày khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh, nộp đơn, được hướng dẫn nơi giải quyết.
Điều buổi tiếp không làm được là thay cho phiên toà. Lãnh đạo toà không thể hứa kết quả vụ án, không thể nói trước thẩm phán sẽ xử thế nào, vì nguyên tắc thẩm phán và hội thẩm xét xử độc lập. Nếu bạn đến để thuyết phục rằng bên mình đúng, đó là việc phải làm bằng chứng cứ, văn bản trình bày gửi vào hồ sơ và lời trình bày tại phiên.
Những việc phù hợp mang tới buổi tiếp: vụ án bị chậm mà đề nghị bằng văn bản không được trả lời, thái độ hoặc hành vi của cán bộ cần được người quản lý biết, đơn khiếu nại đã gửi nhưng chưa thấy giải quyết, bạn cần được hướng dẫn nên gửi đơn tới đâu sau khi toà được sắp xếp lại. Với những việc đó, gặp trực tiếp giúp người có thẩm quyền nắm vấn đề nhanh hơn đọc một lá đơn dài.
Hai hình thức tiếp, khác nhau thế nào
Mỗi toà có cách tổ chức cụ thể khác nhau, thường được niêm yết tại trụ sở và đăng trên cổng thông tin của toà. Bảng dưới là nguyên lý chung.
| Hình thức | Ai tiếp | Khi nào | Phù hợp với |
|---|---|---|---|
| Tiếp thường xuyên | Cán bộ được giao tiếp công dân, bộ phận tiếp nhận đơn | Ngày làm việc trong tuần, giờ hành chính | Nộp đơn, hỏi hướng dẫn, trình bày ban đầu |
| Tiếp định kỳ của lãnh đạo | Chánh án hoặc phó chánh án được phân công | Theo lịch công bố trước | Việc đã qua kênh thường mà chưa được xử lý, việc phức tạp |
| Tiếp đột xuất | Lãnh đạo toà | Khi có việc khẩn cấp, phức tạp, nhiều người cùng đến | Tình huống có nguy cơ gây hậu quả nếu chậm |
| Tiếp tại toà cấp trên | Bộ phận tiếp công dân của toà cấp tỉnh hoặc Toà án nhân dân tối cao | Theo lịch của toà đó | Khiếu nại lần hai, việc liên quan lãnh đạo toà cấp dưới |
Muốn gặp lãnh đạo, nên đăng ký trước tại bộ phận tiếp công dân, nêu tóm tắt nội dung. Một số toà sắp xếp thứ tự theo đăng ký, việc nào đã có người giải quyết ở cấp thấp hơn có thể được hướng dẫn quay về kênh đó trước.
Mang theo những gì
Thời gian mỗi người được trình bày thường không dài. Chuẩn bị sẵn giấy tờ giúp người tiếp hiểu nhanh và ghi nhận đúng.
- Căn cước hoặc giấy tờ tuỳ thân có ảnh; giấy uỷ quyền nếu bạn đi thay người khác, bản gốc để đối chiếu.
- Văn bản quan trọng nhất của vụ việc: thông báo thụ lý, quyết định bị khiếu nại, văn bản trả lời đã nhận.
- Bản sao những đơn bạn đã gửi trước đó cùng giấy biên nhận hoặc biên lai, để chứng minh đã qua kênh thường.
- Một trang tóm tắt: bạn là ai, vụ việc gì, đã làm gì, đang vướng ở đâu, đề nghị cụ thể là gì.
- Đơn đã viết sẵn nếu bạn muốn nộp ngay tại buổi tiếp, ký tên hoặc điểm chỉ.
- Sổ ghi chép và bút để ghi lại tên người tiếp, nội dung trả lời, hẹn tiếp theo.
- Nếu bạn là người cao tuổi, người khuyết tật hoặc không nói thạo tiếng Việt, có thể đi cùng một người thân để hỗ trợ đi lại, ghi chép hay chuyển ngữ; báo trước với bộ phận tiếp dân để được sắp xếp phù hợp.
Không cần mang toàn bộ hồ sơ dày cộp. Người tiếp sẽ không đọc hết tại chỗ; điều họ cần là thấy ngay vấn đề và biết bạn đề nghị gì.
Trình bày trong vài phút sao cho được ghi nhận
Người tiếp công dân thường lập biên bản hoặc ghi sổ nội dung trình bày. Cách nói gọn, đúng trọng tâm giúp biên bản phản ánh đúng ý bạn.
- Mở đầu bằng một câu xác định: bạn là ai trong vụ án nào, đang ở toà nào.
- Nói vấn đề chính trong một hai câu: "Đề nghị cung cấp thông tin tiến độ gửi hai lần chưa được trả lời" hay "Khiếu nại hành vi gửi ngày đó chưa có quyết định".
- Đưa văn bản chứng minh ra, chỉ đúng trang, đúng dòng.
- Nêu đề nghị cụ thể với lãnh đạo toà: chỉ đạo trả lời, giải quyết khiếu nại, hướng dẫn nơi gửi.
- Nghe và ghi lại câu trả lời, hỏi rõ bước tiếp theo và thời gian dự kiến.
- Đề nghị đọc lại biên bản hoặc nội dung ghi sổ nếu có, ký xác nhận khi thấy đúng.
Nếu trong lúc nói bạn xúc động, có thể đưa trang tóm tắt cho người tiếp đọc. Không ai đánh giá bạn vì nói không trôi chảy; điều quan trọng là nội dung được ghi đúng.
Những điều nên hiểu trước khi đến
Người tiếp có thể từ chối tiếp trong một số trường hợp. Ví dụ người đến trong tình trạng say rượu, có hành vi gây rối, hoặc việc đã được giải quyết đúng thẩm quyền mà vẫn trình bày lại cùng nội dung không có tình tiết mới. Đây là quy định chung của pháp luật về tiếp công dân.
Câu trả lời tại chỗ không phải là quyết định. Lãnh đạo toà có thể chỉ đạo xem xét, yêu cầu bộ phận liên quan trả lời, nhưng kết quả giải quyết khiếu nại phải bằng văn bản. Đừng coi lời hứa miệng là kết quả cuối cùng.
Đi đông người cần cử đại diện. Khi nhiều người cùng phản ánh một việc, nên cử vài người đại diện trình bày. Pháp luật về tiếp công dân có quy định về việc cử đại diện khi đông người, giúp buổi tiếp diễn ra trật tự và nội dung rõ ràng.
Nội quy trụ sở vẫn áp dụng. Kiểm tra an ninh, giữ trật tự, không quay phim nơi không cho phép. Tôn trọng nội quy giúp buổi tiếp tập trung vào việc của bạn.
Sau sắp xếp năm 2025: đến tiếp công dân ở toà nào
Từ ngày 1/7/2025, toà án nhân dân cấp huyện và toà án nhân dân cấp cao không còn, việc của chúng được chuyển sang toà án nhân dân khu vực và toà án nhân dân cấp tỉnh. Nhiều người vẫn quen tìm tới trụ sở toà huyện cũ, nơi có thể đã trở thành trụ sở của một toà khu vực, hoặc đã không còn tiếp nhận việc của địa bàn mình.
Nguyên tắc đơn giản: việc liên quan tới vụ án nào thì đến toà đang giữ hồ sơ vụ án đó. Nếu chưa biết toà nào đang giữ, hãy xem văn bản gần nhất toà gửi cho bạn, hoặc hỏi bộ phận tiếp nhận của toà án nhân dân cấp tỉnh nơi bạn ở; toà cấp tỉnh nắm được việc phân chia địa bàn của các toà khu vực trong tỉnh. Với các tỉnh vừa sáp nhập, trụ sở toà cấp tỉnh có thể đặt ở thành phố khác trước đây, nên kiểm tra địa chỉ trước khi đi xa.
Khi muốn phản ánh về lãnh đạo một toà khu vực, hoặc khiếu nại lần hai, bạn đến nơi tiếp công dân của toà án nhân dân cấp tỉnh. Việc liên quan tới lãnh đạo toà cấp tỉnh, hoặc khiếu nại về quyết định giải quyết của chánh án toà cấp tỉnh, thuộc Toà án nhân dân tối cao, nơi cũng có bộ phận tiếp công dân. Đi thẳng lên cấp cao nhất cho một việc còn đang ở cấp dưới thường chỉ nhận được lời hướng dẫn quay về, nên đi từng bậc là cách tiết kiệm sức nhất.
Ví dụ giả định: từ lá đơn bị quên tới buổi gặp chánh án
Ví dụ giả định: bà Lan ở Phú Thọ có vụ tranh chấp ranh giới đất với hàng xóm, hồ sơ trước đây nằm ở toà cấp huyện cũ và được chuyển sang toà án nhân dân khu vực sau ngày 1/7/2025. Bà gửi đơn đề nghị cho biết tình trạng hồ sơ và ai đang thụ lý, hai lần không có hồi âm. Bà xem lịch tiếp công dân niêm yết ở cổng toà, đăng ký với bộ phận tiếp dân, ghi tóm tắt nội dung.
Hôm được gặp phó chánh án, bà mang hai bản sao đơn cùng biên nhận và trang tóm tắt. Bà chỉ đề nghị một việc: được biết thẩm phán nào đang thụ lý và vụ đang ở giai đoạn nào. Phó chánh án yêu cầu bộ phận văn phòng kiểm tra; một tuần sau bà nhận văn bản thông báo tên thẩm phán, cho biết hồ sơ đã được tiếp nhận đầy đủ và đang chờ đo đạc lại.
Bà Lan không đề cập ai đúng ai sai trong tranh chấp, không đề nghị "xem xét giúp". Chính vì đề nghị gọn và đúng tầm, buổi tiếp đã gỡ được vướng mắc trong một lần. Nếu bà mang theo toàn bộ câu chuyện mấy chục năm về mảnh đất, rất có thể buổi tiếp kết thúc bằng lời hướng dẫn nộp ý kiến vào hồ sơ vụ án, và câu hỏi thật sự của bà vẫn chưa được trả lời.
Câu hỏi thường gặp
Có được gặp riêng chánh án để trình bày vụ án không?
Bạn có thể gặp chánh án hoặc lãnh đạo toà tại buổi tiếp công dân theo lịch, có biên bản hoặc ghi sổ. Đó không phải buổi gặp riêng, và nội dung nên là khiếu nại, kiến nghị về hoạt động của toà, không phải thuyết phục về kết quả vụ án.
Lịch tiếp công dân của toà án xem ở đâu?
Lịch thường được niêm yết tại trụ sở toà, nơi tiếp công dân và đăng trên cổng thông tin điện tử của toà. Nếu không thấy, hỏi bộ phận tiếp nhận đơn hoặc gọi số liên hệ chính thức của toà để biết lịch và cách đăng ký.
Đi tiếp công dân có cần viết đơn trước không?
Không bắt buộc, bạn có thể trình bày trực tiếp và người tiếp sẽ ghi lại. Tuy vậy, mang theo đơn viết sẵn và một trang tóm tắt giúp nội dung được ghi đúng và có thể nộp luôn để vào sổ theo dõi giải quyết.
Nhờ người khác đi tiếp công dân thay được không?
Được nếu bạn uỷ quyền hợp lệ cho người đó, tuỳ loại việc. Riêng tố cáo thì người tố cáo nên tự đứng tên. Người được uỷ quyền mang theo giấy uỷ quyền, giấy tờ tuỳ thân của mình và các văn bản của vụ việc.
Đã được tiếp nhưng vẫn không thấy giải quyết thì làm gì?
Gửi văn bản nhắc lại, ghi rõ ngày được tiếp, người tiếp và nội dung đã hứa xem xét. Nếu vẫn không có kết quả, bạn có thể gửi lên chánh án toà cấp trên trực tiếp và đề nghị Viện kiểm sát cùng cấp kiểm sát việc giải quyết.