Nếu vắng mặt lúc tuyên án, toà vẫn tuyên và bản án vẫn có giá trị; nhưng có mặt giúp bạn nghe trực tiếp phần quyết định, biết ngay mình được gì, phải làm gì, và nhất là thời hạn kháng cáo được tính từ ngày tuyên án đối với người có mặt. Trong vụ án hình sự, bị cáo được triệu tập phải có mặt; với đương sự dân sự, có mặt là lựa chọn nên làm.
Bài này hướng dẫn hậu cần cho ngày tuyên án: tuyên án diễn ra khi nào, bạn nên nghe và ghi gì, đọc phần quyết định của bản án ra sao, nhận bản án qua đường nào, sửa sai sót thế nào, và những việc cần làm trong mấy ngày ngay sau đó.
Tuyên án diễn ra khi nào
Tuyên án là phần cuối của phiên toà, khi hội đồng xét xử đọc bản án sau khi đã nghị án. Ở phần lớn vụ việc, tuyên án diễn ra ngay trong ngày xét xử, sau thời gian nghị án dài ngắn tuỳ vụ. Với vụ án phức tạp, hội đồng xét xử có thể quyết định thời gian nghị án dài hơn và thông báo ngày giờ, địa điểm tuyên án vào một ngày khác, trong giới hạn luật định.
Một điều nhiều người không biết: kể cả phiên toà được xử kín để giữ bí mật đời tư hay bí mật kinh doanh, phần tuyên án vẫn được tuyên công khai. Khi hội đồng xét xử trở lại phòng xử để tuyên án, mọi người trong phòng đứng dậy nghe, trừ trường hợp được chủ toạ cho phép ngồi vì lý do sức khoẻ.
Nếu tuyên án hẹn sang ngày khác, đây thực chất là một lần đi toà nữa. Bạn nên xác nhận lại với thư ký ngày giờ chính xác, xin nghỉ làm, chuẩn bị giấy tờ tuỳ thân và giấy tờ đã nhận trong phiên. Lần đi này ngắn hơn, nhưng thông tin bạn nhận được lại quan trọng nhất. Người ở xa nên tính giờ đến sớm hơn giờ hẹn, vì phần tuyên án thường bắt đầu đúng giờ và chỉ kéo dài trong ít phút; đến muộn mười lăm phút là có thể bỏ lỡ toàn bộ phần quyết định mà mình đã chờ nhiều tháng.
Có bắt buộc phải có mặt khi tuyên án không
Với đương sự trong vụ việc dân sự, hôn nhân, lao động, việc vắng mặt lúc tuyên án không làm toà dừng tuyên. Bản án vẫn được tuyên và sau đó giao hoặc gửi cho bạn. Tuy vậy, hệ quả thực tế là thời hạn kháng cáo được tính khác nhau. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm là 15 ngày kể từ ngày tuyên án đối với người có mặt; người vắng mặt tại phiên toà có lý do chính đáng thì thời hạn tính từ ngày nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết. Bạn cần đối chiếu trường hợp cụ thể của mình.
Trong vụ án hình sự, bị cáo đã được triệu tập phải có mặt tại phiên toà, kể cả lúc tuyên án; bị cáo tại ngoại vắng mặt không có lý do chính đáng có thể bị áp giải. Người bị hại, nguyên đơn dân sự trong vụ án hình sự có thể vắng mặt và nhận bản án sau, nhưng nên có mặt để nghe phần bồi thường.
Ngoài lý do pháp lý, có mặt còn giúp bạn hỏi ngay những điều chưa rõ trong phần quyết định, như cách thực hiện nghĩa vụ hay thủ tục kháng cáo, trước khi rời toà.
Nghe tuyên án: ghi những gì
Bản án được đọc khá nhanh, phần lý do có thể dài và nhiều thuật ngữ. Bạn không cần ghi chép mọi thứ; hãy tập trung vào những điểm dưới đây.
- Yêu cầu nào được chấp nhận, yêu cầu nào không: nghe kỹ câu mở đầu phần quyết định.
- Nghĩa vụ cụ thể: ai phải trả cho ai bao nhiêu tiền, giao tài sản gì, trong thời hạn nào, thực hiện việc gì.
- Nghĩa vụ chậm thi hành: lãi phát sinh nếu chậm thực hiện nghĩa vụ trả tiền, nếu bản án có nêu.
- Án phí và chi phí tố tụng: ai chịu, bao nhiêu, tiền tạm ứng đã nộp được trừ hay hoàn lại.
- Quyền kháng cáo: chủ toạ thường thông báo quyền và thời hạn kháng cáo ở cuối phần tuyên.
- Quyền yêu cầu thi hành án: bản án dân sự thường có phần nói về việc yêu cầu thi hành án.
Ghi bằng bút trên sổ nhỏ, không dùng điện thoại ghi âm hoặc ghi hình khi chưa được phép. Nếu bỏ lỡ một ý, đừng hỏi to giữa phòng; bạn sẽ đọc lại đầy đủ khi nhận bản án.
Đọc phần quyết định của bản án
Khi nhận bản án, phần quan trọng nhất với người dân là phần cuối, thường mở đầu bằng chữ "Quyết định". Bảng dưới đây giúp bạn đọc nhanh các mục thường gặp trong bản án sơ thẩm dân sự.
| Mục thường gặp | Ý nghĩa | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|
| Căn cứ áp dụng | Các điều luật hội đồng dựa vào | Không cần hiểu hết; ghi lại nếu định hỏi luật sư |
| Chấp nhận hoặc không chấp nhận yêu cầu | Kết quả chính của vụ án | So với đơn khởi kiện hoặc yêu cầu phản tố của mình |
| Nghĩa vụ của các bên | Việc phải làm, số tiền, thời hạn | Đánh dấu thời hạn vào lịch, kiểm tra số liệu |
| Án phí, chi phí tố tụng | Khoản phải nộp hoặc được nhận lại | Giữ biên lai tạm ứng để đối chiếu |
| Quyền kháng cáo, kháng nghị | Thời hạn và cách thực hiện | Quyết định trong thời hạn, không đợi đến ngày cuối |
| Hiệu lực, thi hành án | Khi nào bản án có hiệu lực và cách yêu cầu thi hành | Lưu ý thời hiệu yêu cầu thi hành án |
Nếu thấy phần quyết định khó hiểu, hãy đọc đi đọc lại từng câu và tách ra ai, làm gì, bao giờ. Phần lớn bản án viết theo cấu trúc này.
Nhận bản án và sửa sai sót nếu có
Sau khi tuyên án, toà giao hoặc gửi trích lục bản án và bản án cho đương sự, cơ quan, tổ chức liên quan trong thời hạn luật định. Bạn chủ động theo dõi để không bị lỡ.
- Hỏi thư ký ngay sau tuyên án về thời gian dự kiến có trích lục, bản án và hình thức nhận: tại toà, qua bưu điện hay qua phương tiện điện tử đã đăng ký.
- Kiểm tra địa chỉ nhận văn bản toà đang có còn đúng không, đặc biệt nếu bạn đã chuyển nhà trong thời gian giải quyết vụ việc.
- Khi nhận, đọc kỹ họ tên, địa chỉ, số tiền, diện tích, số thửa và các con số khác.
- Nếu phát hiện sai sót rõ ràng về chính tả, số liệu do nhầm lẫn hoặc tính toán sai, gửi văn bản đề nghị toà xem xét sửa chữa, bổ sung bản án theo thủ tục.
- Cất bản án cùng các biên lai, biên bản trong hồ sơ; làm thêm bản sao để dùng khi cần.
Sửa chữa, bổ sung bản án chỉ dành cho sai sót kiểu đánh máy, tính toán; nếu bạn không đồng ý với nội dung giải quyết, con đường là kháng cáo trong thời hạn, không phải đề nghị sửa.
Tuyên án trong vụ án hình sự: bị hại và người nhà nên chuẩn bị gì
Ở vụ án hình sự, phần tuyên án thường nặng nề về cảm xúc với cả hai phía: người bị hại và gia đình chờ nghe mức hình phạt và phần bồi thường, còn gia đình bị cáo lo lắng cho người thân. Phòng xử có thể đông hơn bình thường. Người nhà nên đến sớm để có chỗ, chấp hành kiểm tra an ninh và giữ trật tự tuyệt đối khi hội đồng đọc bản án; phản ứng lớn tiếng, khóc la hay lao lên phía trước có thể bị người giữ trật tự đưa ra ngoài.
Người bị hại nên chú ý hai phần trong bản án: phần quyết định về trách nhiệm hình sự của bị cáo, và phần quyết định về trách nhiệm dân sự, tức bồi thường thiệt hại. Phần bồi thường thường ghi rõ khoản nào được chấp nhận, số tiền, ai phải trả, đã khấu trừ khoản đã bồi thường trước hay chưa. Đây là phần bạn sẽ cần khi yêu cầu thi hành án sau này, nên ghi chép cẩn thận và đối chiếu khi nhận bản án.
Người bị hại, bị cáo và những người tham gia tố tụng khác có quyền kháng cáo trong thời hạn theo Bộ luật Tố tụng hình sự; phạm vi kháng cáo của mỗi người gắn với phần bản án liên quan đến quyền lợi của họ. Nếu bạn không đồng ý với phần bồi thường hay muốn đề nghị về hình phạt, hãy hỏi thư ký về thủ tục và cân nhắc tham khảo ý kiến luật sư ngay trong những ngày đầu sau tuyên án.
Những ngày ngay sau tuyên án
Ngay sau khi rời toà, việc quan trọng nhất là ghi thời hạn kháng cáo vào lịch và quyết định có kháng cáo hay không. Nếu bạn chưa chắc, hãy dành vài ngày đầu để đọc lại bản án, trao đổi với người thân, hoặc tham khảo ý kiến luật sư. Đừng để đến ngày cuối, vì đơn kháng cáo còn cần được soạn và nộp đúng nơi.
Bản án sơ thẩm có hiệu lực pháp luật khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị mà không có kháng cáo, kháng nghị. Khi đó, bên có nghĩa vụ nên tự nguyện thực hiện; bên được thi hành có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành. Sau sắp xếp bộ máy năm 2025, bạn nên kiểm tra nơi tiếp nhận yêu cầu thi hành án hiện hành ở địa phương mình.
Về ứng xử, dù kết quả thế nào, hãy giữ bình tĩnh khi rời phòng xử. Không tranh cãi hay xô xát với bên kia ở sảnh, không chụp ảnh người tham gia phiên để đăng lên mạng kèm bình luận. Người thắng kiện cũng nên tránh những lời nói khiêu khích, vì quan hệ giữa các bên, nhất là trong vụ gia đình hay hàng xóm, còn kéo dài sau bản án.
Câu hỏi thường gặp
Tuyên án xong có được xin bản án ngay tại toà không?
Thường thì chưa. Bản án cần thời gian hoàn thiện, ký và đóng dấu; toà sẽ giao hoặc gửi trích lục và bản án trong thời hạn luật định. Bạn có thể hỏi thư ký về thời điểm dự kiến và nhận trực tiếp tại toà nếu thuận tiện.
Vắng mặt lúc tuyên án có mất quyền kháng cáo không?
Không mất quyền kháng cáo, nhưng thời hạn có thể được tính khác. Với người vắng mặt có lý do chính đáng, thời hạn thường tính từ ngày nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết. Hãy kiểm tra kỹ ngày nhận và giữ phong bì, biên nhận làm căn cứ.
Nghe tuyên án mà không hiểu thì hỏi thẩm phán được không?
Ngay trong lúc tuyên án, bạn không nên ngắt lời. Sau khi kết thúc, bạn có thể hỏi thư ký về thủ tục như cách nhận bản án, thời hạn kháng cáo. Thẩm phán không giải thích thêm về lý do xét xử ngoài những gì đã ghi trong bản án.
Bản án ghi sai tên hoặc sai số tiền thì làm sao?
Nếu là sai sót rõ ràng về chính tả, số liệu do nhầm lẫn hoặc tính toán, bạn gửi văn bản đề nghị toà đã ra bản án xem xét sửa chữa, bổ sung. Nếu bạn cho rằng số tiền toà quyết định không đúng về bản chất, đó là vấn đề nội dung và cần kháng cáo trong thời hạn.
Có được mang người nhà vào nghe tuyên án không?
Phần tuyên án công khai, nên người nhà có thể vào phòng xử nếu còn chỗ và chấp hành nội quy, kể cả với phiên đã xử kín. Người nhà nên giữ trật tự, không phản ứng khi nghe kết quả và không quay phim, chụp ảnh khi chưa được phép.