Đi toà, bạn nên mặc gọn gàng, kín đáo và sạch sẽ như khi đến một cơ quan nhà nước làm việc quan trọng: áo có cổ hoặc áo sơ mi, quần dài hoặc váy dài qua gối, giày hoặc dép có quai hậu. Người dân không phải mặc vest hay đồ đắt tiền. Nội quy phiên toà chỉ yêu cầu trang phục nghiêm túc, và người giữ trật tự có quyền nhắc hoặc không cho vào phòng xử nếu ăn mặc phản cảm.
Bài này đi từ nguyên tắc chung sang từng tình huống cụ thể: bạn là nguyên đơn, bị đơn, người làm chứng hay người nhà; bạn đến dự phiên xử, buổi hoà giải hay một buổi lấy lời khai; trời nóng, trời lạnh, hay bạn đi thẳng từ chỗ làm. Cuối bài là vài câu hỏi hay gặp của người lần đầu nhận giấy của toà.
Nội quy nói gì về trang phục khi vào phòng xử
Mỗi toà án đều niêm yết nội quy phiên toà ở cửa phòng xử và thường ở sảnh chờ. Nội dung được thống nhất trong cả hệ thống: người đến phiên toà phải ăn mặc nghiêm túc, chấp hành sự kiểm tra an ninh, giữ trật tự và làm theo điều khiển của chủ toạ phiên toà. Nội quy không liệt kê từng loại áo quần, nên ranh giới "nghiêm túc" do người giữ trật tự và chủ toạ đánh giá trên thực tế.
Những người tiến hành tố tụng có trang phục riêng theo quy định ngành: thẩm phán mặc áo choàng khi xét xử, hội thẩm và thư ký có trang phục làm việc, kiểm sát viên mặc trang phục của Viện kiểm sát, luật sư mặc trang phục của nghề khi ra phiên. Người dân không thuộc nhóm nào trong số đó nên không bị bắt buộc kiểu dáng, màu sắc. Điều bạn cần tránh chỉ là những thứ khiến người khác thấy thiếu tôn trọng phiên xử, gây chú ý không cần thiết, hoặc làm người khác hiểu nhầm vai trò của bạn.
Nếu bị đánh giá là vi phạm, hậu quả thường nhẹ nhưng phiền: bạn bị mời ra ngoài thay đồ, bị nhắc trước mọi người, hoặc với người dự khán là không được vào. Với đương sự, mất mười lăm phút đi mượn áo ngay trước giờ khai mạc là một khởi đầu rất tệ cho một ngày vốn đã căng thẳng.
Gợi ý trang phục theo từng vai và từng loại buổi làm việc
Mỗi buổi ở toà có không khí khác nhau. Bảng dưới đây là mức gợi ý an toàn, không phải quy định bắt buộc; bạn điều chỉnh theo thời tiết và sức khoẻ của mình.
| Tình huống | Nên mặc | Nên tránh |
|---|---|---|
| Đương sự tại phiên toà sơ thẩm, phúc thẩm | Sơ mi hoặc áo có cổ màu trơn, quần âu hoặc quần vải dài, váy qua gối, giày hoặc sandal có quai | Áo thun in chữ lớn, quần ngắn, dép lê, đồ bó sát hoặc xuyên thấu |
| Buổi hoà giải, buổi lấy lời khai trong phòng làm việc của thẩm phán | Như trên, có thể giản dị hơn một chút: áo có cổ, quần dài | Đồ ngủ, đồ tập thể thao còn ướt mồ hôi, mũ lưỡi trai đội trong phòng |
| Người làm chứng | Trang phục đi làm văn phòng hoặc đi họp phụ huynh | Đồ có hình ảnh, khẩu hiệu liên quan đến một bên trong vụ việc |
| Người nhà, người dự khán | Gọn gàng, kín đáo, màu nhã | Áo đồng phục nhóm cổ vũ, băng đeo, phù hiệu tự làm |
| Tham gia từ xa qua điểm cầu trực tuyến | Mặc chỉnh tề như ngồi trong phòng xử, kể cả phần thân dưới nếu phải đứng lên | Áo ba lỗ, ngồi trên giường, đồ nhiều hoạ tiết làm hình nhoè |
Điểm chung của cả năm dòng là sự trung tính. Phòng xử là nơi hội đồng xét xử nhìn vào chứng cứ và lời trình bày; trang phục càng ít gây chú ý thì càng tốt cho bạn.
Những món nên để ở nhà, dù bạn thấy bình thường
Nhiều người bị nhắc không phải vì ăn mặc hở hang mà vì một chi tiết nhỏ họ không nghĩ tới. Danh sách dưới đây gom từ những tình huống hay gặp ở cổng toà và trong phòng chờ.
- Áo in khẩu hiệu, hình ảnh gây tranh cãi: kể cả câu đùa vô hại trên áo thun cũng có thể bị hiểu là thái độ với phiên xử hoặc với bên kia.
- Trang phục giống đồng phục lực lượng vũ trang, công an, bảo vệ: áo rằn ri, áo xanh có cầu vai dễ gây hiểu nhầm và có thể bị yêu cầu thay.
- Mũ, nón, kính râm: được đội đến cổng nhưng phải bỏ ra khi vào phòng xử; người cần đội vì lý do sức khoẻ nên báo trước với người giữ trật tự.
- Dép lê, guốc gây tiếng động: phòng xử nhiều nơi lát gạch, mỗi bước đi đều vang; giày đế mềm vừa lịch sự vừa đỡ mỏi khi phải đứng lâu lúc tuyên án.
- Đồ trang sức lớn, đồng hồ có chuông báo: dễ phải tháo ra khi qua máy soi, mất thời gian và có nguy cơ thất lạc.
- Nước hoa nồng: phòng xử thường kín và đông, mùi nặng làm người bên cạnh khó chịu, nhất là người già và phụ nữ mang thai.
Nếu không chắc một món có ổn không, cứ chọn phương án giản dị hơn. Không ai bị nhắc vì mặc quá kín đáo.
Trời nóng, trời lạnh, trời mưa và những ngày chờ cả buổi
Trang phục đi toà còn là chuyện chịu đựng được một ngày dài. Phiên xử có thể bắt đầu muộn vì phiên trước kéo dài, phần nghị án có thể mất cả giờ, và nhiều phòng chờ chỉ có ghế dài. Ở các tỉnh phía Bắc mùa đông, sảnh toà án thường lạnh hơn bạn nghĩ vì cửa mở liên tục; một chiếc áo khoác màu tối mặc ngoài sơ mi là lựa chọn gọn nhất. Ngược lại, ở Thành phố Hồ Chí Minh hay Cần Thơ vào mùa khô, phòng xử có điều hoà nhưng hành lang và bãi xe thì nóng, nên vải thoáng, thấm mồ hôi tốt sẽ giúp bạn không nhếch nhác khi bước vào.
Ngày mưa, áo mưa và ô thường phải để ngoài phòng xử. Bạn nên mang một túi ni lông để đựng áo mưa ướt, tránh để nước nhỏ xuống sàn hay lên tập hồ sơ. Giày dép nên chọn loại đi mưa không trơn, vì nhiều sảnh toà lát đá bóng.
Người cao tuổi, người có bệnh nền hay phụ nữ mang thai nên ưu tiên quần áo rộng, dễ cử động, giày thấp có quai. Tại phần tuyên án, mọi người trong phòng xử thường phải đứng nghe; người không đứng lâu được có thể xin phép chủ toạ cho ngồi, và trang phục thoải mái giúp bạn đỡ mệt trong những phút đó.
Đi thẳng từ chỗ làm, từ ruộng, từ công trường thì sao
Đồng phục công ty vẫn được, miễn sạch và chỉnh tề. Nhân viên ngân hàng, công nhân nhà máy, nhân viên bán hàng xin nghỉ nửa buổi đi toà thường mặc nguyên đồng phục, và điều đó không vi phạm gì. Chỉ nên cân nhắc khi vụ án liên quan chính công ty đó, chẳng hạn bạn đang kiện doanh nghiệp về chấm dứt hợp đồng mà lại mặc áo có biểu trưng của họ; khi đó một chiếc áo trơn mang theo để thay sẽ giúp bạn tránh những ánh nhìn không cần thiết.
Đồ bảo hộ, quần áo lao động nên thay hoặc phủ ngoài. Người làm xây dựng, thợ cơ khí, người bán hàng ngoài chợ có thể mang theo một bộ đồ sạch để thay ở nhà vệ sinh của toà trước giờ vào. Mũ bảo hiểm, găng tay, ủng nên cất trong túi hoặc gửi ở chỗ để xe.
Người từ nông thôn lên không cần mua đồ mới. Một chiếc áo sơ mi đã giặt sạch và quần dài là đủ. Hội đồng xét xử gặp người dân thuộc mọi nghề nghiệp mỗi ngày; điều họ nhìn thấy là sự tôn trọng, không phải giá tiền bộ quần áo.
Shipper, tài xế công nghệ nên cởi áo khoác của hãng. Áo khoác màu nổi có biểu trưng nền tảng không bị cấm, nhưng nên cởi khi vào phòng xử cho gọn, nhất là khi bạn là người làm chứng trong một vụ tai nạn giao thông.
Trang phục có ảnh hưởng đến kết quả vụ án không
Câu trả lời ngắn là không. Hội đồng xét xử quyết định dựa trên hồ sơ, chứng cứ được kiểm tra công khai, lời trình bày và tranh luận tại phiên toà. Không có quy định nào cho phép đánh giá đúng sai dựa vào cách ăn mặc, và bạn không cần lo rằng mặc giản dị sẽ khiến mình yếu thế hơn bên kia có luật sư mặc vest.
Tuy vậy, trang phục ảnh hưởng đến những thứ quanh kết quả. Một người ăn mặc chỉnh tề vào phòng xử suôn sẻ, không bị nhắc, đứng lên trình bày tự tin hơn và dễ tập trung vào việc chính. Một người bị mời ra thay đồ thì mất bình tĩnh ngay từ đầu, dễ quên ý cần nói. Với người làm chứng, sự nghiêm túc bên ngoài cũng giúp lời khai được lắng nghe chăm chú hơn, dù về nguyên tắc lời khai được đánh giá cùng các chứng cứ khác chứ không theo ấn tượng.
Vì vậy, hãy coi trang phục như một việc chuẩn bị hậu cần: làm một lần cho đúng từ tối hôm trước, treo sẵn cạnh tập giấy tờ, để sáng hôm sau đầu óc chỉ còn dành cho nội dung bạn sẽ trình bày.
Chuẩn bị trang phục từ tối hôm trước
Buổi sáng ngày ra toà thường rối hơn dự tính. Năm việc nhỏ dưới đây giúp bạn không phải nghĩ về quần áo nữa khi bước ra khỏi nhà.
- Chọn một bộ áo có cổ hoặc sơ mi màu trơn và quần, váy dài; ủi phẳng, kiểm tra cúc và khoá kéo.
- Chọn giày hoặc sandal có quai hậu, đế mềm, đã đi quen chân; tránh giày mới dễ phồng chân khi đứng lâu.
- Thêm một áo khoác mỏng màu tối nếu trời lạnh hoặc phòng xử có điều hoà mạnh; thêm túi đựng áo mưa nếu dự báo có mưa.
- Tháo bớt trang sức lớn, chuẩn bị chiếc túi nhỏ để bỏ đồng hồ, chìa khoá khi qua máy soi ở cổng.
- Nếu đi thẳng từ chỗ làm, gấp sẵn bộ đồ sạch vào túi riêng và tính thêm mười lăm phút để thay trước giờ có mặt.
Làm xong những bước này, bạn có thể chuyển sang kiểm tra giấy triệu tập, giấy tờ tuỳ thân và tập hồ sơ — những thứ quan trọng hơn nhiều so với bộ quần áo.
Câu hỏi thường gặp
Phụ nữ mặc áo dài đi toà có được không?
Được. Áo dài là trang phục lịch sự, phù hợp với tinh thần nghiêm túc của nội quy. Chỉ nên chọn màu nhã, chất liệu không quá mỏng và đi kèm giày dễ di chuyển, vì bạn có thể phải lên xuống cầu thang, qua máy soi và đứng nghe tuyên án khá lâu.
Đeo khẩu trang trong phòng xử có bị yêu cầu tháo không?
Khẩu trang thường được chấp nhận, nhất là khi bạn đang ho hoặc có bệnh hô hấp. Tuy nhiên khi đối chiếu căn cước, khi đứng lên khai báo hoặc khi chủ toạ cần nhìn rõ người đang trình bày, bạn có thể được đề nghị tháo ra trong chốc lát. Cứ làm theo hướng dẫn tại chỗ.
Trẻ em được toà triệu tập thì nên mặc thế nào?
Cho trẻ mặc quần áo quen thuộc, sạch sẽ, thoải mái, ví dụ đồng phục đi học hoặc bộ đồ đi chơi lịch sự. Mục tiêu là để trẻ thấy dễ chịu và bớt sợ, không cần ăn mặc như người lớn. Người đại diện hoặc người hỗ trợ đi cùng nên chuẩn bị thêm áo khoác và nước uống cho trẻ.
Quên mang áo khoác, phòng xử lạnh quá thì xin ra ngoài được không?
Trong lúc phiên toà đang diễn ra, bạn không nên tự ý đứng dậy đi lại. Nếu thật sự khó chịu, hãy chờ lúc tạm nghỉ hoặc xin phép chủ toạ bằng cách giơ tay. Lần sau, một áo khoác mỏng trong túi là cách đơn giản nhất.
Mặc trang phục của dân tộc mình đến toà có được không?
Được. Trang phục truyền thống của các dân tộc là trang phục lịch sự và được tôn trọng. Nếu bạn cần phiên dịch tiếng dân tộc, hãy báo với toà án từ trước ngày làm việc để toà bố trí người phiên dịch, việc này quan trọng hơn nhiều so với chuyện chọn trang phục.