Người dự khán không được tự ý chụp ảnh, quay phim, ghi âm hay phát trực tiếp trong phòng xử án. Theo khuôn mà Luật Tổ chức Toà án nhân dân năm 2024 đặt ra, lời nói và hình ảnh của hội đồng xét xử chỉ được ghi âm, ghi hình ở phần khai mạc và phần tuyên án; còn ghi lời nói, hình ảnh của đương sự, bị cáo và người tham gia tố tụng khác phải được chính họ và chủ toạ phiên toà đồng ý.
Thực tế, nhiều người vẫn giơ điện thoại lên chụp vì nghĩ phiên công khai thì ghi lại cũng là công khai. Hai chuyện này khác nhau. Công khai cho phép bạn nhìn và nghe; còn ghi lại và phát tán thì đụng tới quyền hình ảnh, danh dự, đời tư của người khác và trật tự phiên toà. Bài này giải thích từng tình huống hay gặp, cách xin phép đúng và rủi ro pháp lý khi đăng ảnh, clip phiên toà lên mạng.
Hai lớp quy định cần hiểu trước khi cầm máy
Lớp thứ nhất là quy định về hoạt động của toà án. Luật Tổ chức Toà án nhân dân năm 2024 có hiệu lực từ đầu năm 2025 đã quy định cụ thể hơn về việc ghi âm, ghi hình tại phiên toà, phiên họp, theo hướng phân biệt hội đồng xét xử với những người tham gia tố tụng khác. Nội quy phiên toà được phổ biến trước mỗi phiên cũng nhắc lại việc này. Đây là luật chơi trong phòng xử, và người dự khán phải tuân theo như mọi người khác.
Lớp thứ hai là quy định về quyền nhân thân. Bộ luật Dân sự năm 2015 ghi nhận quyền của cá nhân đối với hình ảnh và quyền được bảo vệ bí mật đời tư, bí mật gia đình. Luật Trẻ em bảo vệ thông tin đời sống riêng tư của trẻ. Ngay cả khi một tấm ảnh được chụp hợp lệ trong phòng xử, việc sử dụng, đăng tải nó vẫn phải tôn trọng những quyền này.
Hiểu hai lớp như vậy giúp bạn trả lời được câu hỏi thường gặp nhất: "đã được chụp thì đăng được không". Câu trả lời là không mặc nhiên. Được phép ghi hình trong phòng không có nghĩa là được tự do phát tán, cắt ghép, bình luận về người trong ảnh. Chi tiết cụ thể nên đối chiếu văn bản hiện hành và nội quy của từng phiên.
Tình huống thường gặp và cách hiểu an toàn
Bảng dưới diễn đạt ở mức nguyên lý cho người dự khán. Với phóng viên, cơ chế đăng ký tác nghiệp có thể khác, nhưng nguyên tắc về đồng ý của người bị ghi hình vẫn áp dụng.
| Tình huống | Cách hiểu an toàn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chụp hội đồng xét xử khi khai mạc | Thuộc phần luật cho phép ghi hình hội đồng xét xử | Không làm gián đoạn phiên, không dùng đèn flash, theo hướng dẫn của thư ký |
| Chụp hội đồng xét xử trong phần xét hỏi, tranh luận | Không được | Ngoài phần khai mạc và tuyên án |
| Chụp, quay bị cáo, đương sự, người làm chứng | Chỉ khi được chính họ và chủ toạ đồng ý | Người bị hại, người chưa thành niên cần đặc biệt thận trọng |
| Ghi âm lời khai để nghe lại | Không tự ý ghi | Ghi chép bằng sổ tay là cách thay thế an toàn |
| Phát trực tiếp lên mạng xã hội | Gần như không thể đáp ứng đủ điều kiện với người dự khán | Livestream ghi cả lời nói, hình ảnh của mọi người trong phòng |
| Chụp ảnh ở hành lang, sân toà | Không thuộc nội quy phòng xử nhưng vẫn phải tôn trọng quyền hình ảnh | Chụp người khác rõ mặt rồi đăng kèm bình luận về vụ án là rủi ro |
Nguyên tắc dễ nhớ: máy ảnh hướng về hội đồng xét xử chỉ ở hai thời điểm mở đầu và kết thúc; máy ảnh hướng về bất kỳ ai khác thì cần lời đồng ý. Nếu không chắc, đừng bấm máy.
Muốn ghi hình hợp lệ thì xin phép thế nào
Với người dự khán, nhu cầu chính đáng có thể là ghi lại phần tuyên án trong vụ của người thân, hoặc một nhà nghiên cứu muốn ghi hình phục vụ đề tài. Trình tự nên làm:
- Hỏi thư ký phiên toà trước giờ khai mạc về việc ghi hình, nói rõ bạn là ai, muốn ghi phần nào và để làm gì.
- Nếu muốn ghi hình người tham gia tố tụng, xin sự đồng ý trực tiếp của người đó trước, tốt nhất là có văn bản ngắn hoặc tin nhắn xác nhận để tránh tranh cãi sau này.
- Chờ chủ toạ cho phép. Thông thường việc này được thông báo tại phiên hoặc qua thư ký; nếu chủ toạ từ chối, bạn không có quyền ghi.
- Khi ghi, đứng hoặc ngồi đúng vị trí được chỉ định, không di chuyển lên khu vực của hội đồng xét xử hay vành bục khai báo, không dùng đèn hay âm thanh từ máy.
- Sau phiên, lưu trữ cẩn thận và chỉ dùng đúng mục đích đã nói. Nếu định chia sẻ ra ngoài, xem lại từng khuôn hình có lộ danh tính người không đồng ý hay không.
Vì sao livestream phiên toà là vùng nên tránh hẳn
Livestream phát cùng lúc mọi âm thanh, hình ảnh trong khung máy cho số người xem không giới hạn. Trong phòng xử, khung máy đó gần như chắc chắn chứa hội đồng xét xử ở phần xét hỏi, bị cáo, người làm chứng, người nhà, những người chưa hề đồng ý xuất hiện trên mạng. Không có cách nào để người dự khán xin được đồng ý của tất cả trước khi bấm phát.
Livestream còn tạo áp lực lên người tham gia tố tụng. Một người làm chứng biết mình đang bị phát trực tiếp có thể thay đổi cách nói; bị hại phải kể lại chuyện riêng trước hàng nghìn người xem; người nhà bị cáo phải nhận bình luận ác ý ngay khi phiên còn chưa kết thúc. Đó là lý do vì sao trật tự phiên toà và quyền của các bên được đặt lên trên mong muốn đưa tin tức thời.
Nếu muốn cập nhật cho người quen ở xa, cách phù hợp là gửi tin nhắn tóm tắt sau giờ nghỉ hoặc sau khi tuyên án, không kèm hình ảnh, không kèm tên người trong vụ án. Với những phiên được dư luận quan tâm, toà có thể bố trí khu vực theo dõi riêng hoặc báo chí được đăng ký tác nghiệp; đó là kênh chính thức thay cho điện thoại cá nhân.
Những khoảnh khắc dễ lỡ tay bấm máy nhất
Phần lớn vi phạm không đến từ ý định xấu mà từ phản xạ cầm điện thoại khi thấy một cảnh gây xúc động. Biết trước những khoảnh khắc này giúp bạn chủ động giữ tay.
- Lúc bị cáo được dẫn giải vào phòng: nhiều người nhà muốn chụp lại hình ảnh người thân. Đây là ảnh ghi hình bị cáo, cần sự đồng ý của bị cáo và chủ toạ, chưa kể việc lan truyền ảnh người đang bị áp giải có thể gây tổn hại lâu dài cho chính họ.
- Lúc đối chất căng thẳng: hai bên to tiếng, người xem có cảm giác đang chứng kiến điều cần ghi lại làm bằng chứng. Thực tế, diễn biến này đã được thư ký ghi vào biên bản phiên toà, bản ghi tự phát của bạn không thay được biên bản.
- Lúc người bị hại hoặc người nhà bật khóc: khoảnh khắc riêng tư nhất của một con người. Ghi hình cảnh này gần như luôn là xâm phạm đời tư nếu đăng tải.
- Lúc trẻ em ra làm chứng hoặc là bị hại: bất kể có xử kín hay không, hình ảnh trẻ trong vụ án là thông tin cần bảo vệ đặc biệt.
- Lúc tuyên án: luật cho phép ghi hình hội đồng xét xử, nhưng ống kính điện thoại hướng về bục thường bắt cả bị cáo đang đứng phía trước. Hãy cân nhắc góc máy trước khi bấm.
Một cách đơn giản để tránh phản xạ là cất điện thoại vào túi ngay khi vào phòng, thay vì cầm trên tay hay để trên đùi.
Hậu quả khi chụp, quay hoặc đăng tải sai cách
Bị nhắc nhở, yêu cầu dừng ghi hoặc buộc rời phòng. Chủ toạ có quyền điều hành phiên toà và xử lý người vi phạm nội quy ngay tại chỗ. Bảo vệ có thể yêu cầu bạn ra ngoài.
Bị xử phạt vi phạm hành chính. Vi phạm nội quy phiên toà là hành vi có thể bị xử phạt theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng. Mức phạt cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành.
Phải gỡ bài, xin lỗi, bồi thường. Nếu ảnh, clip đăng lên mạng xâm phạm quyền hình ảnh, danh dự, đời tư, người bị ảnh hưởng có thể yêu cầu gỡ bỏ, cải chính, xin lỗi và bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự.
Rủi ro hình sự trong trường hợp nghiêm trọng. Đăng tải kèm thông tin bịa đặt, xúc phạm nghiêm trọng danh dự người khác, hoặc tiết lộ bí mật được bảo vệ có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo tội danh tương ứng.
Ảnh hưởng tới chính vụ án. Clip phát tán có thể khiến người làm chứng ngại ra toà lần sau, gây bất lợi cho chính bên mà bạn muốn giúp.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn
Phần lớn người dự khán chỉ cần nhớ nguyên tắc không tự ý ghi hình là đủ. Tuy nhiên có những tình huống cần hỏi kỹ hơn: bạn là đương sự muốn dùng bản ghi hình phần tuyên án làm tài liệu; bạn bị người khác quay và đăng hình mình trong phòng xử, kèm bình luận xúc phạm; hoặc bạn đã lỡ đăng một clip phiên toà và nay nhận được yêu cầu gỡ bỏ, bồi thường.
Trong các tình huống đó, câu hỏi không còn là chuyện nội quy mà là chuyện quyền và nghĩa vụ dân sự, thậm chí rủi ro hình sự. Bạn nên lưu lại bằng chứng như đường dẫn bài đăng, thời điểm đăng, ảnh chụp màn hình, rồi trao đổi với luật sư để biết nên yêu cầu gỡ, thương lượng hay khởi kiện. Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng ban đầu trước khi quyết định bước tiếp theo.
Điều nên tránh là đăng bài đáp trả trên mạng xã hội, vì một bài phản bác nóng vội có thể biến bạn từ người bị xâm phạm thành người vi phạm. Với chuyện liên quan hình ảnh và danh dự, đi đường chính thức luôn chậm hơn nhưng an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh phòng xử án lúc chưa khai mạc có được không?
Lúc hội đồng xét xử chưa vào, nhiều người nghĩ chụp toàn cảnh phòng thì không sao. Tuy vậy, trong phòng đã có đương sự, bị cáo, người nhà; chụp rõ mặt họ vẫn cần sự đồng ý. Nếu chỉ muốn ghi lại không gian, hãy hỏi thư ký trước.
Ghi âm phiên toà bằng điện thoại để nghe lại có vi phạm không?
Ghi âm lời nói của hội đồng xét xử ngoài phần khai mạc và tuyên án là không được phép, và ghi lời của người tham gia tố tụng khác cần sự đồng ý của họ và chủ toạ. Người dự khán nên ghi chép bằng sổ tay thay cho ghi âm.
Người nhà bị cáo có được quay video lúc tuyên án không?
Phần tuyên án cho phép ghi hình hội đồng xét xử, nhưng quay bị cáo hay những người khác vẫn cần sự đồng ý của họ và của chủ toạ. Hãy hỏi thư ký trước khi phiên bắt đầu, và không làm gián đoạn việc đọc bản án.
Đăng ảnh hành lang toà án có cần xin phép ai không?
Hành lang không thuộc phạm vi nội quy phòng xử, nhưng người trong ảnh vẫn có quyền đối với hình ảnh của mình. Ảnh chụp đám đông từ xa ít rủi ro hơn ảnh rõ mặt một người kèm chú thích về vụ án mà họ liên quan.
Bị người khác quay và đăng clip mình ở phiên toà thì làm gì?
Bạn có thể đề nghị người đăng và nền tảng mạng xã hội gỡ bỏ, lưu lại bằng chứng gồm đường dẫn, ảnh chụp màn hình và thời điểm. Nếu clip gây thiệt hại về danh dự, uy tín, nên trao đổi với luật sư về yêu cầu bồi thường.
Toà án có tự ghi hình phiên toà không?
Toà có thể ghi âm, ghi hình diễn biến phiên toà để phục vụ công tác xét xử và lưu trữ theo quy định của ngành. Bản ghi này không phải tài liệu công khai cho người dự khán; việc tiếp cận, nếu có, thực hiện theo thủ tục riêng dành cho người có quyền.