Dịch vụ trực tuyến của toà án là thêm lựa chọn, không phải bắt buộc. Người không quen công nghệ vẫn có thể nộp đơn trực tiếp tại toà, gửi qua bưu chính, nhận văn bản bản giấy, nhờ người đại diện theo uỷ quyền, và khi thuộc diện được hưởng thì được trợ giúp pháp lý miễn phí. Quyền của bạn trước toà không phụ thuộc vào việc bạn có điện thoại thông minh hay không.
Bài này dành cho người lớn tuổi, người ở vùng xa, người không biết chữ hoặc hạn chế về thị lực, thính lực, và cho con cháu đang lo thủ tục giúp cha mẹ. Mỗi phần nói rõ một kênh, cách dùng, và những điểm cần giữ để không bị thiệt so với người dùng kênh trực tuyến.
Toà án số không bỏ lại ai
Khi nghe tin toà án chuyển đổi số, nhiều người lớn tuổi lo rằng sắp tới phải tự làm mọi thứ trên mạng. Luật tố tụng hiện hành không đặt yêu cầu đó. Bộ luật Tố tụng dân sự cho phép ba cách gửi đơn ngang nhau: nộp trực tiếp, gửi qua bưu chính, gửi trực tuyến. Việc nhận văn bản qua phương tiện điện tử chỉ áp dụng khi bạn đăng ký và đồng ý. Phiên toà trực tuyến nếu có thì toà bố trí điểm cầu, không bắt bạn tự chuẩn bị thiết bị.
Hơn nữa, nguyên tắc bình đẳng trước toà án đòi hỏi toà bảo đảm cho mọi đương sự điều kiện thực hiện quyền của mình. Người khuyết tật, người không biết tiếng Việt, người chưa thành niên có những quy định hỗ trợ riêng như người phiên dịch, người đại diện, người bảo vệ quyền lợi. Toà án số được xây dựng để giảm đi lại cho người có điều kiện, không để đẩy người khó khăn ra ngoài.
Sau khi tổ chức lại toà án từ ngày 1/7/2025, trụ sở toà khu vực có thể xa nhà hơn trước. Đó là lý do càng cần biết rõ các kênh không cần mạng để chọn cách ít tốn công nhất.
So sánh các kênh làm việc với toà không cần dùng mạng
Mỗi kênh có ưu điểm riêng. Bảng dưới giúp bạn chọn theo hoàn cảnh; chi tiết thủ tục từng kênh được trình bày ngay sau.
| Kênh | Phù hợp khi | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Nộp trực tiếp tại bộ phận tiếp nhận đơn | Bạn đi lại được, muốn được xem hồ sơ ngay | Mang bản gốc giấy tờ để đối chiếu, xin giấy xác nhận đã nhận đơn |
| Gửi qua bưu chính | Ở xa toà, đi lại khó khăn | Gửi bảo đảm, giữ biên lai có ngày gửi; ngày khởi kiện tính theo dấu bưu điện nơi gửi |
| Nhờ người đại diện theo uỷ quyền | Già yếu, ốm đau, ở nước ngoài | Văn bản uỷ quyền đúng hình thức; một số việc như ly hôn không uỷ quyền được |
| Trợ giúp pháp lý | Thuộc diện được trợ giúp theo luật | Liên hệ trung tâm trợ giúp pháp lý của nhà nước ở tỉnh, thành |
| Nhờ người thân hỗ trợ kỹ thuật | Muốn dùng kênh trực tuyến nhưng cần người thao tác | Đứng tên và ký là chính bạn; giữ tài khoản, mật khẩu cẩn thận |
Bạn có thể kết hợp nhiều kênh trong một vụ án, ví dụ nộp đơn qua bưu chính, sau đó uỷ quyền cho con đi các buổi làm việc. Điều quan trọng là thông báo rõ cho toà ai là người nhận văn bản.
Nộp đơn trực tiếp tại toà: chuẩn bị để đi một lần là xong
Đi toà một chuyến không dễ với người lớn tuổi. Chuẩn bị theo thứ tự dưới đây giúp hạn chế phải quay lại.
- Hỏi trước địa chỉ và địa bàn của toà án nhân dân khu vực có thẩm quyền, qua người thân, cán bộ uỷ ban nhân dân xã, phường nơi bạn ở hoặc số điện thoại công khai của toà.
- Hỏi giờ làm việc của bộ phận tiếp nhận đơn; tránh đến sát giờ nghỉ trưa, cuối buổi chiều.
- Chuẩn bị đơn đã ký hoặc điểm chỉ, bản sao tài liệu kèm theo, và mang bản gốc để cán bộ đối chiếu.
- Mang căn cước; nếu đi thay người khác, mang văn bản uỷ quyền.
- Khi nộp, đề nghị cán bộ xem qua và cho biết hồ sơ còn thiếu gì; ghi lại tên cán bộ, ngày nộp.
- Xin giấy xác nhận đã nhận đơn và giữ cẩn thận cùng bản sao đơn.
- Để lại địa chỉ nhận thư chính xác, số điện thoại của bạn hoặc người thân để toà liên hệ.
Người cao tuổi, người khuyết tật có thể đề nghị được hỗ trợ ngồi chờ, hướng dẫn điền giấy tờ tại bộ phận tiếp nhận. Đừng ngại nói ra khó khăn của mình.
Gửi đơn qua bưu chính và nhận văn bản bản giấy
Gửi qua bưu chính là kênh lâu đời và vẫn có giá trị pháp lý đầy đủ. Bạn nên gửi theo hình thức có bảo đảm hoặc chuyển phát có theo dõi để có biên lai ghi ngày gửi. Theo luật tố tụng dân sự, khi gửi đơn qua bưu chính, ngày khởi kiện là ngày có dấu của tổ chức dịch vụ bưu chính nơi gửi. Với những việc sát thời hiệu, biên lai này là bằng chứng quan trọng, đừng vứt đi.
Trong phong bì, ngoài đơn và tài liệu, nên kèm một tờ ghi rõ địa chỉ nhận thư và số điện thoại liên hệ. Nếu bạn muốn toà gửi văn bản cho con cháu thay vì cho mình, cần có văn bản uỷ quyền và ghi rõ điều đó, chứ không chỉ ghi địa chỉ của con cháu.
Nếu bạn không đăng ký nhận văn bản điện tử, toà sẽ tống đạt bản giấy theo cách thông thường: giao trực tiếp, qua bưu chính, qua người được uỷ quyền, hoặc niêm yết khi không gặp được. Điều quan trọng nhất là địa chỉ của bạn phải chính xác và có người nhận thư. Khi chuyển nhà hay đi xa dài ngày, hãy báo cho toà bằng văn bản và nhờ người nhà nhận thư hộ.
Nhờ người khác: uỷ quyền và trợ giúp pháp lý
Uỷ quyền cho người thân. Đương sự trong vụ án dân sự có thể uỷ quyền cho người khác thay mặt tham gia tố tụng, với văn bản uỷ quyền đúng hình thức theo quy định. Người được uỷ quyền đi các buổi làm việc, nhận văn bản, trình bày thay bạn trong phạm vi uỷ quyền. Lưu ý một số việc gắn với nhân thân như ly hôn thì về nguyên tắc đương sự không được uỷ quyền cho người khác thay mặt mình; trường hợp ngoại lệ bạn đối chiếu quy định hiện hành.
Nhờ luật sư. Luật sư vừa có thể là người đại diện theo uỷ quyền, vừa có thể là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bạn. Luật sư quen thủ tục, kể cả thủ tục trực tuyến, nên đỡ cho bạn rất nhiều công đi lại. Trước khi quyết định thuê, nếu muốn có cái nhìn ban đầu, bạn có thể nhờ con cháu hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết việc của mình có cần người làm nghề hay không.
Trợ giúp pháp lý của nhà nước. Luật Trợ giúp pháp lý quy định một số nhóm người được trợ giúp pháp lý miễn phí, như người thuộc hộ nghèo, người có công với cách mạng, trẻ em, và một số nhóm khác có khó khăn về tài chính hoặc hoàn cảnh đặc biệt. Danh sách chính xác và giấy tờ chứng minh bạn hỏi trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh, thành phố nơi mình sống.
Người làm chứng khi điểm chỉ. Người không biết chữ hoặc không ký được có thể điểm chỉ vào đơn, văn bản. Theo quy định, việc này cần có người làm chứng hoặc xác nhận theo thủ tục; hãy hỏi cán bộ tiếp nhận để làm đúng ngay từ đầu.
Hỗ trợ dành cho người khuyết tật, người không nghe rõ, người không thạo tiếng Việt
Đi toà khi có khó khăn về nghe, nhìn, vận động hay ngôn ngữ là chuyện không hiếm. Những hỗ trợ dưới đây bạn có quyền đề nghị; hãy báo toà càng sớm càng tốt.
- Người phiên dịch khi đương sự không sử dụng được tiếng Việt, kể cả phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu cho người khiếm thính.
- Người đại diện hoặc người bảo vệ quyền lợi cho người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định.
- Bố trí chỗ ngồi, lối đi phù hợp cho người đi xe lăn, người già yếu trong phòng chờ và phòng xử.
- Đọc to nội dung văn bản cho người khiếm thị hoặc không biết chữ trước khi ký, điểm chỉ biên bản.
- Cho nghỉ giữa giờ khi phiên làm việc kéo dài và người tham gia có vấn đề sức khoẻ.
Nếu toà tổ chức phiên trực tuyến mà bạn gặp khó khăn về nghe nhìn qua màn hình, hãy nói rõ với toà để được cân nhắc hỗ trợ hoặc hình thức phù hợp hơn.
Khi toà mở phiên trực tuyến hoặc gửi thông báo qua mạng mà bạn không dùng được
Có lúc người không quen công nghệ vẫn chạm vào kênh số: toà thông báo phiên toà được tổ chức trực tuyến, hoặc người thân đã lỡ đăng ký nhận văn bản điện tử bằng địa chỉ thư của mình. Đừng hoảng. Với phiên trực tuyến, toà là bên bố trí điểm cầu và thiết bị; việc của bạn là có mặt đúng nơi văn bản ghi, mang giấy tờ tuỳ thân. Nếu thấy mình khó nghe, khó nhìn qua màn hình, hãy báo toà trước để được hỗ trợ hoặc cân nhắc bố trí khác.
Với văn bản điện tử, nếu bạn không thể tự theo dõi tài khoản, hãy gửi văn bản đề nghị toà chuyển sang gửi bản giấy về địa chỉ của bạn, hoặc uỷ quyền rõ ràng cho người thân nhận và báo lại. Trong thời gian chờ toà ghi nhận, nhờ người thân kiểm tra hộp thư giúp để không lỡ hạn.
Nếu đã lỡ một buổi làm việc hay một thời hạn vì không biết có thông báo qua mạng, hãy liên hệ toà ngay, trình bày hoàn cảnh và mang theo giấy tờ chứng minh nếu có, như giấy khám bệnh, xác nhận đang đi xa. Toà sẽ xem xét theo quy định; trình bày sớm luôn tốt hơn im lặng.
Câu hỏi thường gặp
Không có điện thoại thông minh thì có bị thiệt khi kiện ở toà không?
Không. Luật cho phép nộp đơn trực tiếp hoặc gửi qua bưu chính với giá trị ngang gửi trực tuyến. Nếu bạn không đăng ký nhận văn bản điện tử, toà tống đạt bản giấy theo cách thông thường. Quyền trình bày, tranh luận tại phiên toà như nhau giữa mọi đương sự.
Con cái có được ký đơn khởi kiện thay cha mẹ già không?
Người khởi kiện là cha mẹ thì cha mẹ ký hoặc điểm chỉ vào đơn. Con cái có thể tham gia thay mặt nếu được uỷ quyền hợp lệ trong những việc cho phép uỷ quyền. Nếu cha mẹ mất năng lực hành vi dân sự hoặc khó khăn trong nhận thức, cần thủ tục về người đại diện theo quy định.
Người không biết chữ làm đơn khởi kiện thế nào?
Bạn có thể nhờ người khác viết hộ theo lời mình, sau đó điểm chỉ vào đơn với người làm chứng hoặc xác nhận theo thủ tục quy định. Cán bộ tiếp nhận đơn của toà có thể hướng dẫn cách làm đúng. Đơn viết hộ vẫn phải phản ánh đúng ý của người khởi kiện.
Gửi đơn qua bưu điện thì làm sao biết toà đã nhận?
Giữ biên lai gửi bảo đảm hoặc mã theo dõi để kiểm tra tình trạng phát. Sau khi nhận, toà sẽ có văn bản phản hồi như yêu cầu sửa đổi, thông báo nộp tạm ứng án phí hoặc trả lại đơn. Quá lâu không thấy, bạn hoặc người thân có thể gọi số công khai của toà để hỏi.
Trụ sở toà án khu vực ở xa thì có được làm việc gần nhà hơn không?
Thẩm quyền giải quyết thuộc toà án theo luật, bạn không chọn được toà gần nhà nếu không đúng thẩm quyền. Tuy vậy, bạn có thể dùng bưu chính, uỷ quyền cho người thân, hoặc hỏi toà về khả năng tham gia tại điểm cầu khi phiên được tổ chức trực tuyến.
Ai được trợ giúp pháp lý miễn phí khi có việc ở toà?
Luật Trợ giúp pháp lý quy định các nhóm được trợ giúp như người thuộc hộ nghèo, người có công với cách mạng, trẻ em và một số nhóm có khó khăn về tài chính hoặc hoàn cảnh đặc biệt. Bạn liên hệ trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh, thành để được xác định có thuộc diện không.